ဘုရား သပိတ်တော် တွေ့ပြီလော

  • 15 ဇန်နဝါရီ 2014
Bamyan Buddha
Image caption အာဖဂန်နစ္စတန်မှာ ဖျက်ဆီးခံခဲ့ရတဲ့ ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်

ဗုဒ္ဓ မြတ်စွာ ဘုရား လက်ထက်က အသုံး ပြုခဲ့ တယ်လို့ ယူဆတဲ့ ကျောက်သပိတ် တော်ကြီးကို စစ်ဆေးဖို့ အိန္ဒိယ ရှေးဟောင်း သုတေသန အဖွဲ့ အေအက်စ် အိုင်က ပညာရှင်နှစ်ယောက်ကို အာဖဂန်နစ္စတန် နိုင်ငံ ကာဘူးလ်မြို့ကို စေလွှတ်လိုက်ပါပြီ။

အခုစေလွှတ်လိုက်တာဟာ ဒီကျောက်သပိတ် တော် ကြီးကို ပြန်တောင်းဖို့ အစီအစဉ်ရဲ့ ကနဦးခြေလှမ်းလည်း ဖြစ်ပါတယ်။

အမျိုးသား ပြည်သူ့ပါတီ RJD ရဲ့ လွှတ်တော်အမတ် ပရာဆတ် ဆင်းက ပြီးခဲ့တဲ့ သြဂုတ်လကတည်းက အဲဒီကျောက်သပိတ်ကြီးကို အိန္ဒိယကို လွှဲပြောင်းပေးအပ်ဖို့ တောင်းခံခဲ့ဖူးပါတယ်။ ပြီးခဲ့တဲ့ စနေနေ့တုန်းကတော့ မစ္စတာ ဆင်းဟာ အိန္ဒိယ ရှေးဟောင်းသုတေသန အဖွဲ့ အေအက်စ်အိုင်နဲ့ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့ပြီးနောက် အခုလို ပညာရှင်တွေ စေလွှတ်ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။

ပြီးခဲ့တဲ့ ခြောက်လလောက်ကတည်းက ရှေးဟောင်းသုတေသနအဖွဲ့က လေ့လာမှုတွေ လုပ်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီနောက် ဒီကျောက်သပိတ်ကြီးဟာ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရဲ့ ကျောက်သပိတ်တော် ဖြစ်ဖွယ်ရှိတယ်လို့ ကဘူးလ် မှာရှိတဲ့ အိန္ဒိယ သံရုံးက ယူဆခဲ့ပါတယ်။

ကျောက်သပိတ်ကြီးဟာ နည်းနည်းနောနောမဟုတ်ပါဘူး။ ကီလိုဂရမ် ၃၅၀ ၊ ၄၀၀ လောက်ဖြစ်ပြီး ပိဿာချိန် ၂၀၀ ကျော် ၂၅၀ လောက်ရှိပါတယ်။

အိန္ဒိယ ရှေးဟောင်းသုတေသနရဲ့ ပထမဦးဆုံး ညွှန်ကြားရေးမှူး ဆာအလက်ဇန်းဒါး ကန်နင်ဂန် ကတော့ ဗုဒ္ဓဘုရားရှင် ကုသိန္နာရုံ (ဒီနေ့ခေတ် အူတာပရာဒက်ရှ်)ကို ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုဖို့ မကြွမီ ဒီကျောက်သပိတ်ကြီးကို ဝေသာလီပြည်သားတွေကို စွန့်လှူခဲ့တာလို့ ဆိုပါတယ်။

ဝေသာလီလူမျိုးတွေဆီကနေ ကနစ်ရှခါ သည် ဂရိတ် ဘုရင်ကြီးက ဒီနေ့ခေတ်မှာ ပက်ရှ်ဝါ လို့ခေါ်တဲ့ ဒေသဆီကို ၂ ရာစုနှစ်မှာ ယူသွားခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အဲဒီကနေမှ ကန်ဒါဟာ ပြည်နယ်ကို ရောက်သွားပါတယ်။ ၂၀ ရာစုကာလမှာတော့ ကျောက်ခွက် ပစ္စည်းတွေ အများအ ပြားကို ကဘူးလ် ပြတိုက်ဆီ သယ်ဆောင်သွားရာမှာ ဒီကျောက်သပိတ်တော်ကြီးပါသွားတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

အေဒီ ၃ ရာစုနဲ့ ၉ ရာစုအကြားမှာ ဘုရားဖူးခရီးသွားဖြစ်ခဲ့ကြဖူးတဲ့ တရုတ်လူမျိုး ဖာဟိန်းရဲ့ ခရီးသွားမှတ်တမ်းမှာလည်း ဒီကျောက်သပိတ်တော်ကြီး အကြောင်း တွေ့ခဲ့ရတယ်လို့ ဆာအလက်ဇန္ဒား ကန်နင်ဂန်က ဆိုပါတယ်။

၂၀၀၁ ခုနှစ်တုန်းက ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီးတဆူကို တာလီဘန် အစိုးရက ဖြိုချခဲ့ဖူးတဲ့ အတွက် ဗုဒ္ဓအမွေအနှစ်တွေကို ဖျက်ဆီးပစ်မှာကို စိုးရိမ်နေကြပါတယ်။ အဲဒီတုန်းက ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်ကြီးကို ဖျက်ဆီးခဲ့ပေမဲ့ ကျောက်သပိတ်တော်ကိုတော့ ချန်လှပ်ခဲ့ပါတယ်။ ချန်လှပ်ရတဲ့ အကြောင်းကတော့ ကျောက်သပိတ်တော်ပေါ်မှာ ကိုရမ်ကျမ်းစာ စာပိုဒ်တချို့ ရေးထားလို့ လို့ ဆိုပါတယ်။

ဗုဒ္ဓအမွေအနှစ်ဖြစ်ရင် ဘာလို့ ကိုရမ် စာပိုဒ်တွေ ပါဝင်နေပါသလဲ။ ဒါကလည်း မေးစရာမေးခွန်းပါ။ အိန္ဒိယ ရှေးဟောင်းသုတေသန အဖွဲ့ကတော့ အစ္စလာမ် ဘာသာ ထွန်းကားတဲ့ ကာလမှာ ဒီသပိတ်ကြီးဟာ အစ္စလာမ် ဘာသာ ထွန်းကားရာ အရပ်တွေ တခုပြီးတခု ရွှေ့ပြောင်းလာတဲ့ အတွက် ဒီစာတမ်းပါလာတာ ဖြစ်ဖွယ်ရှိတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

၁၉၈၀ ကျော်ကာလ အာဖဂန်စစ်ပွဲ အတွင်းမှာ သမ္မတ နာဂျီဘူလာက ဒီကျောက်သပိတ်ကြီးကို ကာဘူးလ် အမျိုးသား ပြတိုက်အတွင်း ယူဆောင်လာတယ်လို့လည်း ဆိုပါတယ်။