Atgyweirio cofeb am yrru ac yfed

Cofeb. Llun gan Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru Image copyright Other
Image caption Roedd y goets ar ochr anghywir y ffordd pan gafodd ei yrru dros ochr y clogwyn

Bydd heneb yn Llanymddyfri a adeiladwyd yn y 19eg ganrif i rybuddio pobl am beryglon yfed a gyrru yn cael ei hatgyweirio.

Mae Piler y Goets Fawr, a godwyd ym 1841, yn nodi'r fan lle plymiodd coets fawr dros glogwyn ar yr A40 pan oedd yn teithio i Aberhonddu.

Yn ôl yr arysgrif ar y gofeb, roedd y gyrrwr, Edwards Jenkins, wedi meddwi.

Ei nod yw i 'rhybuddio gyrwyr y goets fawr i gadw rhag meddwdod', ond nid yw'r heneb wedi cael ei hatgyweirio ers dros 80 mlynedd.

Miloedd o bobl

Dywedodd Robin Ennion, meistr y post yn Llanymddyfri, fod sawl un wedi gofyn i'r gofeb gael ei thrwsio wedi i gerbydau ei tharo dros y blynyddoedd.

"Mae hi'n gofeb Gradd II, ond mae hi'n eithaf anarferol," meddai Mr Ennion, sy'n tybio fod miloedd o bobl wedi teithio heibio iddi heb wybod dim o'i hanes.

Ychwanegodd ei fod yn gobeithio bydd adfer y gofeb yn ei diogelu am flynyddoedd i ddod.

Roedd Edward Jenkins yn gyrru'r goets fawr o Gaerloyw i Gaerfyrddin ar Ragfyr 19 1835 pan blymiodd 121 troedfedd (tua 38m) i waelod y dyffryn, gan daro coeden.

Gwadu yfed

Mae'r arysgrif hefyd yn dweud fod y goets yn teithio 'ar garlam' ar ochr anghywiry ffordd pan wynebodd cert yn dod i'w chyfarfod.

Llwyddodd y gyrrwr, gard a phum teithiwr goroesi'r damwain a chafodd Edward Jenkins ddirwy o £5 mewn Llys yr Ynadon, er iddo wadu ei fod wedi meddwi.

Mr J Bull, archwiliwr coetsis post lleol, a gafodd y syniad i godi'r gofeb a chafodd ei ariannu gan bobl leol.

Dywedodd y Post Frenhinol eu bod yn gweithio gydag Awdurdod Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog i atgyweirio'r piler.