Cynllun i ailgyflwyno afancod i Gymru

Afanc Image copyright BBC news grab
Image caption Mae undebau amaeth yn pryderu am ailgyflwyno'r afanc yng Nghymru

Am y tro cyntaf ers cannoedd o flynyddoedd mae afancod i'w gweld yng Nghymru mewn safle lled-naturiol.

Dros y Sul gollyngwyd dau afanc benyw yn rhydd ger pwll ar fferm Blaeneinion ger Machynlleth.

Prosiect preifat ydy hwn, ar dyddyn 75 erw, sy'n cael ei redeg fel busnes hunangynhaliol ym mhen uchaf Cwm Einion yng Ngheredigion.

Arian preifat sydd wedi addasu dwy erw a hanner o dir, gyda llyn yn ei ganol i gartrefu'r afancod.

Daethpwyd a nhw o dde orllewin Lloegr, ac mae ffensys weiar, gan gynnwys ffens drydan, wedi eu codi er mwyn ceisio sicrhau na fydd yr afancod yn dianc.

"Mae'r prosiect wedi gwario miloedd o bunnoedd ar hyn ac wedi derbyn cyngor gan Derek Gow, prif ymgynghorydd afancod y DU," meddai Rheolwr y prosiect Sharon Girardi.

Pa les?

"Fe rhaglen ymchwil a monitro, mae o fudd i ni ein bod yn cadw'r afancod mewn lle y gallwn gadw golwg arnyn nhw."

Y tu hwnt i'r arbrawf yma, allai weld afancod yn cael eu bridio'r flwyddyn nesaf, mae Ymddiriedolaethau Natur Cymru wrthi yn paratoi adroddiad ac yn ymgynghori pa les allai ddod o ail-gyflwyno'r afanc i gefn gwlad Cymru.

Mae'n debyg mai pum ardal sydd dan ystyriaeth.

Ond cyn penderfynu am hynny byddai angen trwydded gan Gyngor Cefn Gwlad Cymru a Llywodraeth Cymru.

Mae Cyngor Cefn Gwlad Cymru wedi dweud y byddan nhw'n "ystyried yn ofalus" adroddiad gan Menter Asesu Afancod Cymru, sydd i fod i'w gyhoeddi ym mis Rhagfyr, a fydd yn edrych ar y posibilrwydd o ail-gyflwyno'r afanc yn ôl i Gymru.

"Dydi'r cyngor ddim am weld arian yn cael ei dynnu oddi wrth gynlluniau presennol i dalu am y gwaith a fyddai yn golygu canfod mwy o adnoddau," ychwanegodd llefarydd.

Eisoes mae'r undebau amaethyddol wedi ymateb yn chwyrn, gan ddweud bod ail gyflwyno anifail sydd ddim wedi ei weld yng Nghymru ers pedair canrif, ac yn anifail anghyffredin ers y 12fed Ganrif, yn ffwlbri.

"Mae cyflwyno unrhyw rywogaeth anfrodorol i'r wlad yma yn bryder gwirioneddol i ffermwyr yng Nghymru," meddai Richard Vaughan o Undeb Amaethwyr Cymru.

"Does dim ond rhaid edrych ar y problemau sy'n gysylltiedig gyda'r wiwer lwyd a'r gwningen, dwy rywogaeth anfrodorol, i weld y potensial am wrthdaro yn y dyfodol.

"Mae'n wallgo' meddwl am ail-gyflwyno rhywogaeth sydd ddim wedi bod yn frodorol i Gymru ers y 12fed Ganrif."

Amheuaeth

Mae 'na drafodaethau i weld a allai myfyrwyr ymchwilio ac arolygu'r afancod wrth iddyn nhw setlo yng nghanolbarth Cymru.

Mae'r undebau amaeth yn ymwybodol hefyd bod cynllun cyflwyno afancod i'r Alban yn 2009, mewn trafferthion.

Mae rhai afancod yno wedi ffoi, ac yn byw yn y gwyllt.

Image copyright BBC news grab
Image caption Y llyn lle fydd yr afanc yn ymgynefino

Y pryder pennaf ydi amheuaeth os all tirfeddiannwr pe dymunai, ladd yr anifail os ydio'n amharu ar dir neu goed ar ei dir.

Mae penbleth os byddai lladd afancod gwyllt yn anghyfreithlon ai peidio.

Yn ôl y biolegydd Bethan Wyn Jones, sy'n cyfrannu'n gyson ar fyd natur i raglen Radio Cymru Galwad Cynnar, mae angen bod yn lled ofalus.

"Ond mae'n beth da iawn bod gofal yn cael ei roi ar y gwahanol afancod.

"Y perygl mwya' wrth gwrs yw eu bod yn dianc i'r gwyllt ac yn gallu creu difrod.

"Maen nhw'n cwympo coed a gallu cwympo coed reit sylweddol.

"Dyma ei ffordd nhw o fyw ac felly mi allen nhw newid y tirwedd.

"Mae angen bod yn ofalus."

Pryderon

Cael eu hela dro yn ôl am eu crwyn a'u cig oedd yr afanc.

Gan eu bod bron a marw allan o wledydd Ewrop, mi fu cynlluniau mewn dros 20 o wledydd i'w hail-gyflwyno.

Image copyright (C) British Broadcasting Corporation
Image caption Mae'r rhai sy'n gyfrifol am y prosiect yn dweud and oes siawns i'r afancod ddianc i'r gwyllt

Ond mae gwrthwynebiad hefyd a phryderon sut fath o effaith allai'r creaduriaid hyn eu cael, ar ôl bod yn farw cyhyd, ar dirwedd, afonydd a choedwigoedd Cymru.

Ac a fydden nhw fel rhai anifeiliaid gwyllt eraill, yn cario afiechydon?

Am y gaeaf hwn o leiaf, bwriad y cynllun ar fferm Blaeneinion ydi astudio'r afancod yn ofalus.

Gwylio sut maen nhw'n byw, a pha blanhigion maen nhw'n ei fwyta, cyn ystyried cyflwyno gwryw a magu afancod bach.

Yr ofn pennaf ydy y gellid peryglu unrhyw ewyllys da gan ffermwyr cyfagos, petai'r afancod yn llwyddo i ffoi.

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.