Ail ganfod arlunwyr gwlad Cymru

Edward Owen - hunan bortread - 1732 Image copyright Other
Image caption Hunanbortread Edward Owen oedd y darlun cyntaf i bortreadu arlunydd Cymreig

Yn ddiweddar, ym Massachusetts yn yr Unol Daleithiau, darganfuwyd y darlun cynharaf i bortreadu arlunydd Cymreig.

Edward Owen oedd ei enw - mab ifanc plas Penrhos, Sir Fôn - ac fe greodd ei bortread ei hun ym 1732 tra roedd yn brentis i arlunydd amlwg yn Llundain.

Mae Edward Owen o bwys nid yn unig oherwydd y darlun hwn, ond hefyd oherwydd tra roedd yn byw yn Llundain ysgrifennodd lythyrau at ei deulu yn ôl yn Sir Fôn.

Yn y llythyrau disgrifiodd ei brofiad fel prentis yng nghanol byd celf Llundain yn y 1720au.

Portreadau

Roedd y darlun ar goll ers dros 80 o flynyddoedd.

Y tro diwethaf iddo gael ei arddangos oedd yn Eisteddfod Genedlaethol Caergybi ym 1927.

Bydd yn ganolbwynt i arddangosfa newydd ym Mhlas Glyn-y-Weddw ym mis Tachwedd a mis Rhagfyr 2011.

Wedi'i chyffroi gan ddarganfyddiad hunanbortread Edward Owen, mae Oriel Plas Glyn-y-Weddw yn Llanbedrog wedi penderfynu creu arddangosfa o bortreadau a darluniau eraill o waith arlunwyr gwlad Cymru.

Artistiaid proffesiynol oedd yr arlunwyr gwlad, a fanteisiodd ar nawdd y dosbarth canol newydd a oedd ar gynnydd yng Nghymru yn hanner cyntaf y bedwaredd ganrif ar bymtheg.

Gweithiai rhai ohonynt, megis Hugh Hughes a William Roos, ledled y wlad, ac ymhlith Cymry Llundain a Lerpwl.

Gweithiai eraill, megis John Roberts, Llanystumdwy, yn eu bröydd eu hunain ac, yn ogystal â phortreadu, cawsant waith yn paentio lluniau o longau, arysgrifion mewn capeli ac eglwysi, ac arwyddion tafarndai a siopau.

Tirluniau

Bydd yr arddangosfa yn cynnwys dros 40 enghraifft o bortreadau, lluniau o longau, a thirluniau gan arlunwyr gwlad cenedlaethol a lleol.

O ganlyniad i'r ffaith bod teuluoedd yn Llŷn wedi bod yn gymharol sefydlog dros y blynyddoedd, mae mwy o luniau wedi goroesi yn yr ardal hon na mewn mannau eraill yng Nghymru.

Mae Oriel Plas Glyn-y-Weddw yn gobeithio y bydd yr arddangosfa yn arwain at ddarganfod hyd yn oed rhagor ohonynt.

Yn ystod yr arddangosfa, bydd gwahoddiad i'r cyhoedd ddod â phortreadau teuluol, darluniau o longau, a thirluniau draw i'r Oriel ar Dachwedd 26 i gael eu cofnodi, er mwyn deall yn well hanes arlunwyr gwlad yn y fro.

Yn arbennig, y gobaith yw y daw mwy o waith yr arlunydd lleol, John Roberts, i'r amlwg.

Straeon perthnasol

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.