Cefnogi ymgyrch i adfer ffynnon hanesyddol

Ffynnon Taf yn y 1930au (llun gan Gymdeithas Hanes Lleol Pentyrch a'r Cylch) Image copyright Other
Image caption Cafodd y ffynnon ei hailagor yn 1930 ar ôl blynyddoedd o ddirywiad, a chafodd pwll nofio ei adeiladu'n ddiweddarach yn defnyddio dŵr y ffynnon

Mae pentrefwyr yn y de ddwyrain yn cefnogi ymgyrch i adfer ffynnon boeth hanesyddol oedd, yn ôl y sôn, wedi denu'r Rhufeiniaid ar un amser.

Roedd y dyfroedd yn Ffynnon Taf, ger Caerdydd, wedi bod yn boblogaidd ar wahanol adegau dros y canrifoedd.

Ond mae'r safle, a oedd yn fan poblogaidd ar gyfer ymdrochi oherwydd ei bwerau iachaol honedig, wedi mynd â'i ben iddo.

Nawr mae trigolion lleol yn galw am adfer y pyllau i'w llawn gogoniant.

Yn ôl perchnogion Tafarn Ffynnon Taf, a agorwyd yn hwyr yn y 19eg Ganrif ar gyfer ymwelwyr i'r safle, mae cyfle yn cael ei golli.

"Mae'n edrych yn drist iawn ar hyn o bryd ac mae ganddo hanes hir," meddai Christine Murrell.

"Mae o'r un math o sba â'r un yng Nghaerfaddon, a phan rydych chi'n edrych ar beth sydd wedi digwydd yn fanno o'i gymharu ag yma yng Nghymru...

"Dyma'r unig ffynnon thermal yng Nghymru.

"Mae wedi'i esgeuluso ac mewn cyflwr truenus iawn. Mae gan y pentre'r enw Ffynnon Taf oherwydd y ffynnon ac mae'n drist ei weld."

Deiseb

Mae'r pâr wedi dechrau deiseb, sydd â 200 o enwau arni hyd yma ac a fydd yn cael ei chyflwyno i Gyngor Rhondda Cynon Taf ddechrau'r flwyddyn nesa', yn galw am adfer ac ailagor y ffynnon.

"Mae pobl yn sôn am adfywiad a denu busnes i Gymru ac mae 'na safle gwych yma sy'n cael ei anwybyddu a'i esgeuluso," meddai.

Image copyright Other
Image caption Roedd pobl yn ymweld â'r ffynnon oherwydd ei phwerau iachaol honedig

Roedd y cyngor wedi cyhoeddi cynlluniau i adfywio'r safle yn 2005 ond roedd problemau gyda'r draeniad wedi'u hatal.

Er ei bod yn annhebygol y gallai ymwelwyr fynd i'r dŵr yn y dyfodol agos, y gobaith yw gallu gwella'r safle.

"Mae 'na drafodaethau cychwynnol wedi bod ynglŷn ag adfer y ffynnon a Pharc Ffynnon Taf, a chyflwyno cynllun tirlunio ar gyfer y fynedfa i'r ffynnon," meddai llefarydd ar ran cyngor Rhondda Cynon Taf.

Cadarnhaodd y cyngor bod tua £25,000 wedi ei wario ar y safle'n barod - rhyw £10,000 yn fwy na'r amcan gwreiddiol, oherwydd "cymhlethdodau gyda'r lleoliad a'r math o waith oedd ei angen".

Gwaith maen Rhufeinig

"Roedd 'na broblemau draenio am nifer o flynyddoedd a, nawr ein bod yn teimlo bod y problemau hynny wedi'u goresgyn, byddwn yn edrych ar ffyrdd o dirlunio'r ardal a chreu ardal ddeniadol o gwmpas y ffynnon fydd, gobeithio, yn denu ymwelwyr," meddai'r cyngor.

Does dim llawer o fanylion ynglŷn â hanes y ffynnon ond mae 'na gyfeiriad mewn llyfr yn 1833 at y "ffynnon dwym".

Mae sôn bod llifogydd mawr yn 1799 wedi dadorchuddio gwaith maen Rhufeinig, a ddiflannodd wedi i Afon Taf orlifo'i glannau eto dros y blynyddoedd.

Credir mai pobl leol a ddefnyddiodd y ffynnon fwya' tan ganol y 18fed Ganrif ond daeth yn fwyfwy poblogaidd oherwydd sôn am ei phwerau iachaol honedig.

Doedd hi ddim mor boblogaidd erbyn yr 20fed Ganrif, ond cafodd y safle ei ailagor yn 1930 a chafodd pwll nofio ei adeiladu gerllaw, oedd yn defnyddio dŵr o'r ffynnon.

Straeon perthnasol

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.