Y flwyddyn ym myd llyfrau rhwng Ned a Kate

Clawr Cofiant Kate Roberts Image copyright Other
Image caption Cofiant Kate Roberts

Cofiant a hunangofiant sy'n tynnu 2011 at ei gilydd.

Yn gynnar yn y flwyddyn, hunangofiant Ned Thomas, Bydoedd, yn cael ei ddewis yn Llyfr y Flwyddyn ac ar drothwy'r Nadolig Alan Llwyd yn cyhoeddi cofiant Kate Roberts lle mae'n honni bod brenhines ein llên yn lesbiad ein llên hefyd.

Hyd yn hyn, ychydig o gefnogaeth a gafodd damcaniaeth Alan Llwyd ymhlith adolygwyr sy'n ei gyhuddo o fethu â phrofi ei achos.

Derec Llwyd Morgan yn mynd cyn belled â disgrifio'r ddamcaniaeth fel "rhyfyg hunandwyllodrus" sy'n "diraddio'r" awdur a llyfr rhagorol.

Ac yn Barn, Vaughan Hughes, yn cynnig gwrth ddadl fod yn well gan Kate gwmni "dynion ifanc" na merched a bod yna "ddigonedd o enghreifftiau ohoni'n ymddwyn yn dra annymunol tuag at ferched".

Mae hon yn ddadl fydd yn parhau yn y flwyddyn newydd pryd y caiff Alan Llwyd gyfle i daro'n ôl.

Doedd yr ymateb ddim mor heriol i'r hunangofiant gyda phen beirniad Llyfr y Flwyddyn, y Dr Simon Brooks o Brifysgol Caerdydd, yn disgrifio Bydoedd Ned Thomas fel "hunangofiant Cymraeg gorau'r ganrif".

'Oes aur'

Yn wir, yn sgil y gystadleuaeth hon aeth y Dr Brooks yn ei flaen i ddisgrifio y cyfnod presennol fel "ryw fath o oes aur" rhyddiaith Gymraeg.

Ond tystiolaeth gymysg a ddaeth i atgyfnerthu hynny ym mhrif gystadleuaeth ryddiaith yr Eisteddfod Genedlaethol gydag ond dau o'r beirniaid wedi eu hargyhoeddi y dylid gwobrwyo Neb Ond Ni gan Manon Rhys.

Yr oedd mwy o unfrydedd ynglŷn â nofel gyffro fuddugol Gwobr Goffa Daniel Owen, Tair Rheol Anhrefn gan Daniel Davies.

Ac yng nghystadleuaeth y Gadair daethpwyd o hyd i Ddafydd ap Gwilym newydd gan awgrymu oes aur i ganu caeth Cymraeg hefyd!

Cythral cylchgronau

Yn y priffyrdd a'r caeau, fodd bynnag, doedd dim llawer o gynghanedd gan gychwyn gydag ymadawiad rhyfedd a disymwth Alan Llwyd o gadair olygyddol Barddas a hynny'n cyd-daro a chyhoeddi cylchgrawn cerdd dafod newydd, Y Glec, dan olygyddiaeth Meirion MacIntyre Huws a Twm Morys a'u haddewid o wneud y pethau nad oedd Barddas yn eu gwneud.

Image copyright Other
Image caption Cofiant Ned Thomas

Ond daeth dwy glec galed o fewn dim i'w gilydd i'r Glec ei hun.

Twm Morys yn cael ei benodi'n olygydd newydd Barddas i olynu Alan Llwyd a phanel grantiau Cyngor Llyfrau Cymru yn gwrthod cais Y Glec am grant er dirfawr ddig Mei Mac.

Yn wir, rhwbiwyd enw'r panel grantiau a'i ymgynghorydd, y Dr Tony Bianchi, oddi ar restr cardiau Nadolig sawl un gan iddyn nhw wrthod grant hefyd i'r cyhoeddiad poblogaidd, deunaw rhifyn o oed, WA-w!, a fu'n ymdrechu heb gefnogaeth ers Eisteddfod Y Bala.

Ar ben hynny, tynnwyd y grant o £6,000 y flwyddyn oddi ar y cylchgrawn llenyddol Tu Chwith oherwydd ei werthiant tila - penderfyniad a ddisgrifiwyd fel un "cywilyddus" gan y Dr Simon Brooks.

Ond yn Golwg, a gyhoeddir gan gwmni sy'n trochi mewn grantiau, nid felly yr oedd Gwilym Owen yn ei gweld hi wrth groesawu'r penderfyniad ynghyn â Tu Chwith a galw hefyd am ddileu grantiau cylchgronau "elitaidd" eraill fel Taliesin (£28,500), Barddas (£24,000) a'r Traethodydd (£8,000).

Holodd ef ai'r pwrs cyhoeddus - na allai roi dim i WA-w! boblogaidd ac ond ychydig i'r Cymro llai elitaidd - ddylai fod yn gyfrifol am gynnal cyhoeddiadau ar gyfer "darllenwyr prin y dosbarth canol Cymraeg".

Oes, hyd yn oed mewn oes aur mae ffraeo am arian.

Hefyd ar y BBC