Dathlu geni Yr Apostol Heddwch Henry Richard

Mae dathliadau dauganmlwyddiant geni un o enwogion Cymru wedi dechrau.

Henry Richard, gafodd ei eni yn Nhregaron ar Ebrill 3, 1812, oedd Yr Apostol Heddwch.

Rhwng 1868 ac 1888 fe oedd Aelod Seneddol Merthyr Tudful.

Ar y cyfan, roedd yn enwog am hyrwyddo achos heddwch, cyd-ddealltwriaeth ryngwladol ac fel ysgrifennydd y Gymdeithas Heddwch rhwng 1848 a 1884.

Caethwasiaeth

Cyfrannodd yn fawr at y mudiad yn erbyn caethwasiaeth.

Dechreuodd y dathliadau nos Wener yn Oriel Siop Rhiannon, Tregaron, lle agorwyd arddangosfa yn sgil llafur cariad misoedd o waith casglu lluniau, llawysgrifau a ffilmiau yn olrhain ei fywyd a'i waith.

Yr un noson lansiodd yr awdur Gwyn Griffiths ei lyfr newydd, Henry Richard - Apostle of Peace and Welsh Patriot.

Dydd Sadwrn traddododd ei ddarlith, Henry Richard - Heddychwr a Gwladgarwr, yng Nghapel Bwlchgwynt, Tregaron.

Cymdeithas Hanes Ceredigion a Chymdeithas Hanes Tregaron a'r Cylch oedd yn trefnu a'r cadeirydd oedd yr Athro Geraint H Jenkins.

Coffa

Am 2pm ddydd Sul yn Fynwent Abney Park, Llundain, roedd gwasanaeth coffa ger ei fedd.

Nos Fawrth mae gwasanaeth coffa awyr agored ar Sgwâr Tregaron ger ei cofgolofn.

Mae'r gwasanaeth am 6.30pm ar ddiwrnod geni'r apostol 200 mlynedd yn ôl.

Yna ddydd Sadwrn, Ebrill 21, am 2.30pm yn nhafarn Y Talbot yn Nhregaron fe fydd Ffair Heddwch.

Fe fydd yr ymgyrchydd gwleidyddol Bruce Kent a'r Prifardd Mererid Hopwood yno.

Roedd yr Apostol Heddwch yn flaenllaw yn rhengoedd y Rhyddfrydwyr Cymreig ac yn gyfaill y diwygiwr radicalaidd Seisnig, Richard Cobden.

Cyhoeddodd nifer o bamffledi a thraethodau, yn Gymraeg a Saesneg, am bynciau mawr ei gyfnod, gan gynnwys addysg yng Nghymru, safle'r iaith Gymraeg, Diwygio'r Tir, a Datgysylltu'r Eglwys Anglicanaidd yng Nghymru.

Straeon perthnasol

Hefyd ar y BBC