Dipyn o Dŵ - dydd Llun

Cael fy neffro'r bore 'ma gan fref dafad yn chwilio am ei hoen a hwnnw'n ateb o rhyw bellter pell.

Ydw, rwyf ym Mre Morgannwg go iawn.

Hywel Gwynfryn ar y llaw arall yn sôn am bobl ardal y 'Steddfod yn cael eu deffro'r bore gan GocadwdlDŵ y ceiliog!

Dŵ! - fel na byddai Homer Simpson yn dweud.

Defaid a moch

Y chwedl yn lleol yw bod defaid Y Fro yn rhai arbennig o heini ac angen waliau uwch na'r cyffredin i'w cadw o fewn ffiniau gan eu bod gystal neidiwrs - ac mae yna rai waliau uchel iawn yn ambell i le.

Beth bynnag am ddefaid, y tro diwethaf yr oeddwn yn yr ardal, Y Fro garwr ffraeth hwnnw - o Ddyffryn Aman - Islwyn Gus Jones, a'm rhybuddiodd rhag rhwydwaith gymhleth ffyrdd troellog Y Fro.

"Mae ffyrdd Y Fro fel perfedd mochyn," medda fo ac ni fu gwell disgrifiad o'r we, blethiog o ffyrdd culion.

Rhifyddeg

Image caption Pobl yn crwydro ar y Maes

Os yw'r ffyrdd oddi allan yn drysu dyn gall fod ddengwaith gwaeth os rhywbeth o fewn ffiniau Maes yr Eisteddfod.

Mae rhywun yn cael ei holi'n aml gan rywun a map o'r maes yn ei law ym mhle'n union mae'r stondin ar stondin a 'lle ydw i rŵan'.

Er bod i bob uned ar y maes ei rhif nid oes dim ar ben y rhesi o stondinau i ddweud pa rifau sydd mewn rhes arbennig.

Pe byddwn i'n farsiandïwr sy'n talu mor ddrud am safle mi fyddwn yn mynnu bod y 'Steddfod yn darparu arwyddbyst o'r fath.

Nac arwyddbyst ychwaithi'ch cyfeirio at dai bach a safleoedd sefydlog fel y Babell Lên.

Roedd hynny'n arferiad rai blynyddoedd yn ôl ac yn arbed lot o gerdded yn ôl a blaen ac yn help mawr i bobl wneud popeth munud olaf

O Fro Iolo i Dreboris

Cwestiwn cyntaf y diwrnod na allwn ei ateb oedd "Faint o'r gloch mae Dai Greene wrthi heno?"

I rai ohonom, hyd yn oed pan fo arwyr cenedlaethol yn rhedeg ac yn ymlid ras, mae'r Eisteddfod yn Afallon draw, draw, dros don o fwd maes parcio lle gallwn ddianc rhag y Rolympics a'r byd go iawn.

Ond, nid yn llwyr ychwaith - achos i'r sawl a'i myn darparodd Llywodraeth Cymru sgrin fawr - ger y bar a'r lleoedd bwyta - lle dangosir miri'r Dŵ arall hwnnw yn NhreBoris.

Ac ymhlith y rhai fu'n gwylio roedd Leighton Andrews ar ei ymweliad â'r maes ddydd Sadwrn.

"Bydd y degau o filoedd a ddaw i Fro Morgannwg yn gallu dilyn y gweithgareddau," medddai.

Ond er i fab enwocaf y Fro fentro gyda'i syniadau i Lundain y ddeunawfed ganrif - chlywais i ddim bod yna yn y Rolympics sgrin steddfod.

Clwb cinio

Sôn am Iolo a Boris - dyna i chi gwmni difyr dros ginio.

Y Boris Ceidwadol, glasurawl, a'i Roeg a'i Ladin a'r fyrbwylledd a'r Iolo radicalaidd a'i ddychymyg athrylithgar yn dân o ddyfeisgarwch y naill ben a'r llall i'r bwrdd.

A Guto Harri, yn y canol, i'w cymell a'u procio efallai.

Llwyddiant gyntaf coron wedyn

Image caption Gwyneth Lewis yn derbyn ei Choron

Ac yn unol â defodau yr Iolo hwnnw seremoni'r Coroni oedd prif ddigwyddiad y dydd heddiw.

Ac yr oedd cryn lawenydd ynglyn â buddugoliaeth Gwyneth Lewis. Y mae hi'n un o ddyrnaid sylweddol o feirdd blaenllaw sydd wed hen brofi eu hunain ond heb ennill yr un o brif wobrau yr Eisteddfod.

Gwyn Thomas, yn un arall.

Ac fel mae'n digwydd Gwyneth ac yntau wedi y cyntaf a'r ail o Feirdd Cenedlaethol swyddogol Cymru ond tan heddiw yr un ohonynt wedi llwyddo yn y Brifwyl er i Gwyneth Lewis gyfaddef iddi gystadlu sawl gwaith - a digalonni.

Sgwrs beirdd

Wedi'r coroni yr oedd gorymdaith fer i'r Brif brydyddes newydd o'r llwyfan ac ar hyd y maes yng nghwmni'r Archdderwydd a gweddill yr Orsedd.

Ochr yn ochr a Jim Parc Nest y cerddai Gwyneth Lewis.

A thybed beth sydd yna i ddau fardd ddweud wrth ei gilydd ar achlysur o'r fath?

Wel heddiw, gallaf ddatgelu, mai dewis Christine James yn Archdderwydd nesaf oedd testun y sgwrs - a dymuniad yr Archdderwydd presennol i gael, cyn ymddeol, y gamp lawn o deilyngdod ym mhob un o'r seremoniau gorseddol.

Hei lwc, mae dwy i fynd . . .

A thybed gaiff o urddo ei wraig am yr eildro. Byddai hynny'n gamp lawnach na llawn hyd yn oed.

Enw Bardd

Image caption Trefor Alun yn cael ei urddo i'r Orsedd gyda'r enw Arth o'r Ynys

Yr oedd hi heddiw hefyd yn ddiwrnod derbyn rhai aelodau newydd i'r Orsedd - bydd rhagor ddydd Gwener.

Fel rheol, digon di-ddychymyg ac ystrydebol ydi'r enwau barddol y mae'r newydd-ddyfodiaid hyn yn eu dewis iddynt eu hunain.

Llongyfarchiadau, felly, i Drefor Alun.

Nid yn unig dewisodd yr enw Arth o'r Ynys ond - a dwi'n siwr na fydd dim dicach am imi ddweud ei fod o'n edrych y rhan hefyd.

Enw grymus arall o Fôn y gorffennol oedd Llew Llwydiarth. Parhaed y traddodiad

Sydynrwydd

A chyn dweud Twdl Dŵ o Landŵ unwaith eto beth mae rhywun i'w wneud o 9.63 eiliad Usain Bolt neithiwr?

Gwneud ichi feddwl tydi? Pa mor gyflym fyddai o pe byddai'n rhedeg i lawrgallt .