Beth ydi cyflwr y Ceidwadwyr Cymreig erbyn hyn?

David Jones yn gadael 10 Stryd Downing Image copyright Reuters
Image caption David Jones sydd bellach wrth y llyw yn Swyddfa Cymru

Mae'n amlwg o siarad gydag Aelodau Ceidwadol y Cynulliad nad yw'r Ysgrifennydd Gwladol, David Jones, wrth ddant sawl un ohonyn nhw.

A fydd Mr Jones yn colli cwsg o'r herwydd? Go brin ddywedwn i.

Y realiti yw bod Cheryl Gillan wedi mynd a David Jones sydd wedi cael ei ddyrchafu i gymryd ei lle.

Yn wleidyddol, mae'r frenhines wedi marw ... Hir oes felly i'r brenin newydd?

Cyflwr yr economi Gymreig fydd ei flaenoriaeth ac mae 'na ddigon o broblemau eraill yn barod ar ddesg yr Ysgrifennydd Gwladol newydd. O bosib, y pwnc gwleidyddol mwyaf dadleuol yw ffiniau etholiadol.

Ond wrth iddo setlo yn Swyddfa Cymru i weithio ar y Bocsys Coch, i ba raddau y bydd yn ystyried beth ydi gwir gyflwr ei blaid yng Nghymru?

Cnoi cil

Yr Arglwydd Wyn Roberts yw un o'r rhai mwyaf praff sy'n ymhel â gwleidyddiaeth Cymru.

Toc wedi Etholiadau'r Cynulliad yn 2007 bu'n cnoi cil am ddyfodol ei blaid mewn cyfweliad gafodd ei ddarlledu gan BBC Cymru.

Y testun trafod oedd dyfodol y Ceidwadwyr yn sgil penderfyniad Llafur a Phlaid Cymru i sefydlu llywodraeth glymblaid. Y Ceidwadwyr felly fyddai'r wrthblaid swyddogol yn y Cynulliad Cenedlaethol newydd ac mi roedd o'n croesawu hynny.

Fel gwrthblaid, meddai, mae plaid yn "ennill nerth oherwydd y cyfle i ddatblygu a chynnig patrwm newydd a chynigion gwell. Mae'n gyfle gwych i'r Ceidwadwyr."

Y cwestiwn ydi ddaru'r blaid achub ar y cyfle?

Gwrthgyferbyniad

Dro yn ôl bu David Melding, y Ceidwadwr sy'n Ddirprwy Lywydd y Cynulliad, yn ystyried dyfodol Prydain fel gwladwriaeth Unedig.

Wrth ymhel â materion cyfansoddiadol, tynnodd sylw at "wendidau cynhenid a strwythurol" ei blaid ei hun.

Mae'n od er enghraifft, meddai, fod y Ceidwadwyr Cymreig yn dal i ymffrostio mai David Cameron yn hytrach nag Andrew RT Davies, yw arweinydd y Blaid yng Nghymru.

Mae 'na wrthgyferbyniad meddai, rhwng Ceidwadaeth yn Yr Alban a'r sefyllfa yng Nghymru.

Plaid Unoliaethol fu'r Ceidwadwyr o'r cychwyn cyntaf ond plaid hynod bragmataidd yng nghyd-destun ennill a chadw grym.

Ar yr un llaw, meddai, roedd Plaid Geidwadol Yr Alban yn blaid lled annibynnol o ran yr arweinyddiaeth yn Llundain.

Ond ar y llaw arall, roedd hi wedi methu ag addasu i amgylchiadau newydd y setliad datganoli.

Roedd Ceidwadwyr Yr Alban yn ei farn yn dal i fod yn solet o blaid undod y Deyrnas Gyfunol.

Yn wahanol i'r Alban, roedd y Blaid Geidwadol yng Nghymru wedi llwyddo i addasu i'r patrwm datganoledig ond yn parhau i fod yn strwythurol gaeth i'r canol yn Llundain.

Yr her gyntaf felly ydi i'r Ceidwadwyr benderfynu pwy ydyn nhw fel plaid wleidyddol.

Gwasgfa ariannol

Un peth yw pwysleisio ei Chymreictod, peth arall ydi pwyso a mesur effaith ymbellhau oddi wrth y blaid ganolog.

Image copyright PA
Image caption Erbyn hyn mae'r Ceidwadwyr mewn clymblaid gyda'r Democratiaid Rhyddfrydol yn San Steffan

Cafodd y BBC ar ddeall fod nifer aelodaeth y blaid, ac felly incwm y blaid o dâl aelodaeth, wedi cwympo'n sylweddol.

Ymddengys fod y Ceidwadwyr Cymreig yn fwy-fwy dibynnol ar arian o'r coffrau canolog er mwyn talu costau.

Enghraifft o wasgfa ariannol oedd y ffaith iddyn nhw benderfynu ar y funud olaf i ganslo'r gynhadledd wWanwyn oedd i fod i gael ei chynnal yn Llandudno eleni a hynny oherwydd y gost.

Roedd sylwadau'r Arglwydd Roberts am gyfle ei blaid yng Nghymru ar yr adeg pan benderfynodd Llafur a Phlaid Cymru sefydlu clymblaid.

Mae'r Ceidwadwyr yn y Bae yn parhau i fod yn wrthblaid.

Ond yn San Steffan mae David Jones yn aelod o lywodraeth sy'n bodoli oherwydd clymblaid rhwng dwy blaid, y Ceidwadwyr a'r Democratiaid Rhyddfrydol.

Nid dyma'r tro cyntaf wrth gwrs i'r Ceidwadwyr Glymbleidio gyda'r Rhyddfrydwyr.

Ad-uno

Andrew Bonar Law yw'r Prif Weinidog Ceidwadol mae hanes bron iawn wedi ei anghofio.

Cafodd y gwleidydd o'r Alban, a anwyd yng Nghanada, ei ddewis yn arweinydd yn 1911.

Erbyn iddo adael gwleidyddiaeth 10 mlynedd yn ddiweddarach, llwyddodd i ad-uno, ad-drefnu ac atgyfnerthu'r Blaid Geidwadol a hynny wedi iddi golli tri etholiad o'r bron.

Bu'n Brif Weinidog Ceidwadol ac yn Ddirprwy Brif Weinidog i Lloyd George yn ystod dyddiau heldrin y Rhyfel Byd Cyntaf.

Image caption Roedd Yr Arglwydd Roberts yn gweld clymblaid Llafur Plaid Cymru ym Mae Cardydd fel 'cyfle gwych i'r Ceidwadwyr Cyrmeig'

Ym marn ei gofiannydd, Bonar Law yn anad unrhyw arweinydd Ceidwadol arall yn yr 20fed Ganrif, ddaru arwain ei blaid drwy'r "diffeithwch ac ymlaen i wlad yr addewid".

Prin fod David Cameron yn gweld ei hun fel Moses - ei nod yw ennill etholiad 2015 gyda mwyafrif clir.

Ond mae'r neges yn glir - dim ond drwy gydweithio o fewn y blaid a chyda'r Democratiaid Rhyddfrydol, y bydd o'n sicrhau hynny.

A fydd hynny'n digwydd? Rhaid disgwyl tan drannoeth y diwrnod pleidleisio.

Straeon perthnasol

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.