Ydy mesur cynta'r Cynulliad yn gyfreithlon?

Adeilad y Senedd Image copyright PA
Image caption Fe bleidleisiodd y Cynulliad yn unfrydol o blaid y mesur ym mis Gorffennaf

Mae gwrthdaro wedi bod yn y Goruchaf Lys yn Llundain rhwng bargyfreithwyr Llywodraeth Cymru a bargyfreithwyr Llywodraeth San Steffan.

Roedd y Twrnai Cyffredinol, Dominic Grieve, wedi honni bod y Cynulliad wedi camddefnyddio eu grym wrth basio mesur yn ymwneud â hawliau cynghorau ym maes is ddeddfau.

Ond mae Llywodraeth Cymru a Chwnsler Cyffredinol Cymru, Theodore Huckle, wedi dadlau fod y mesur yn gwbl gyfreithlon.

Hwn oedd y mesur cyntaf gafodd ei gymeradwyo gan Lywodraeth Cymru.

Mae disgwyl i'r achos bara tridiau.

Diddymu

Honnodd bargyfreithwyr Llywodraeth San Steffan fod y mesur yn diddymu hawliau Ysgrifenydd Cymru yn y maes.

Ond dywedodd y Cwnsler Cyffredinol nad oedd yr Ysgrifennydd Gwladol wedi defnyddio'r pwerau ers tro byd.

Roedd y broses ddatganoli wedi datblygu ers 1999, meddai, ac roedd gan y Cynulliad hawliau newydd yn sgil canlyniad Referendwm 2011.

"Camddealltwriaeth a chamsyniad" y Twrnai Cyffredinol, meddai, oedd y rheswm pam yr oedd y mater gerbron y llys.

Cafodd y mesur, sy'n ceisio hwyluso'r ffordd y mae cynghorau sir yn ymdrin ag is-ddeddfau, ei gymeradwyo yn unfrydol gan Aelodau Cynulliad ym mis Gorffennaf.

Cyfeirio'r mater

Ond penderfynodd y Twrnai Cyffredinol gyfeirio'r mater at y Goruchaf Lys cyn i'r mesur fynd gerbron y Frenhines am ei sêl bendith.

Bydd llywodraethau Cymru a'r DU, a Chomisiwn y Cynulliad, yn cyflwyno'u dadleuon i bump o uwchfarnwyr.

Petai Llywodraeth Cymru a'r Cynulliad yn ennill, bydd y mesur yn mynd gerbron y Frenhines cyn dod yn ddeddfwriaeth.

Os bydd y llys yn ochri gyda Llywodraeth y DU, bydd rhaid i'r Cynulliad ddechrau proses o ailystyried y mesur a phleidleisio eto i newid y rhannau fyddai wedi eu dyfarnu'n anghyfreithlon.

Does dim disgwyl i'r llys gyhoeddi unrhyw benderfyniad tan y Nadolig.

Straeon perthnasol

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.