Tŷ hanesyddol 'mewn peryg,' yn ôl y Gymdeithas Fictorianaidd

Tŷ Hendrefoilan ger Abertawe Image copyright Debra John
Image caption Cafodd Tŷ Hendrefoilan ei adeiladu ym 1853 gan y diwydiannwr ac Aelod Seneddol Cymreig, Lewis Llewellyn Dillwyn

Mae tŷ hanesyddol ger Abertawe ymysg y 10 adeilad sydd fwyaf mewn peryg yng Nghymru a Lloegr, yn ôl y Gymdeithas Fictoraidd.

Dywed y mudiad fod Tŷ Hendrefoilan ar frig eu rhestr adeiladau o'r fath yng Nghymru.

Mae'r adeilad yn wynebu "problemau difrifol fyddai'n hawdd i'w datrys", meddai llefarydd.

Dywed perchennog yr adeilad, Prifysgol Abertawe, eu bod yn ymwybodol o bwysigrwydd yr Adeilad Rhestredig Gradd II a'u bod yn trafod ei ddyfodol.

1853

Cafodd y rhestr ei chyhoeddi wedi apêl y mudiad i ddarganfod yr adeiladau mwyaf diddorol sydd fwyaf mewn peryg yng Nghymru a Lloegr.

Ymysg yr adeiladau eraill mewn peryg, medd y mudiad, mae capel y Tabernacl yng Nghonwy a chapel Libanus yn Abertawe.

Cafodd Tŷ Hendrefoilan ei adeiladu ym 1853 gan y diwydiannwr ac Aelod Seneddol Cymreig, Lewis Llewellyn Dillwyn.

Prifysgol Abertawe sy'n berchen arno ers yr 1960au pan gafodd ei ddefnyddio fel llety.

Erbyn hyn mae'r adeilad yn wag ac, yn ôl y mudiad, mae dŵr yn llifo i lawr y waliau allanol sy'n achosi tamprwydd y tu mewn.

Dywedodd cyfarwyddwr y mudiad, Chris Costelloe: "Dylai'r brifysgol sicrhau bod yr adeilad yn ddiogel.

"Dylai sefydliad o'r fath ddangos mwy o barch at adeilad sy'n rhan o hanes ac etifeddiaeth ddiwydiannol Cymru."

'Dyfodol'

Dywedodd llefarydd ar ran Prifysgol Abertawe: "Mae'r brifysgol wedi adfer stablau Tŷ Hendrefoilan sydd yn awr yn gartref i Llyfrgell Glowyr De Cymru.

"Cafodd y tŷ ei ddefnyddio'n rheolaidd tan rai blynyddoedd yn ôl pan benderfynwyd ei gau am fod angen gwaith adfer.

"Mae'r brifysgol yn ymwybodol o bwysigrwydd yr Adeilad Rhestredig Gradd II* ac rydym yn ceisio sicrhau dyfodol cynaliadwy iddo.

"Rydym wedi cynnal trafodaethau gyda nifer o sefydliadau, gan gynnwys Yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol ynghylch opsiynau ar gyfer y tŷ a'r gerddi."

Roedd y brifysgol, meddai, wedi cysylltu â'r mudiad ac yn edrych ymalen at glywed eu syniadau am warchod yr adeilad.

Straeon perthnasol

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.