Dadansoddi genedigaeth mynydd iâ

Y llong ymchwil Gambo o flaen Store, rhewlif ar yr Ynys Las. Llun: David Eden. Image copyright Prifysgol Aberystwyth
Image caption Y llong ymchwil Gambo o flaen Store, rhewlif ar yr Ynys Las. Llun: David Eden.

Cafodd genedigaeth mynydd iâ ei dadansoddi yn fanwl am y tro cyntaf.

Mae Dr Alun Hubbard o Sefydliad Daearyddiaeth a Gwyddorau Daear Prifysgol Aberystwyth ac ymchwilwyr o Brifysgol St Andrews wedi cwblhau arolwg manwl a thrylwyr o'r rhyngwyneb rhwng rhewlif mawr sy'n arllwys i'r môr, a'r cefnfor.

Cafodd gwaith y tîm ei ffilmio fel rhan o raglen ddogfen ar gyfer y BBC, Operation Iceberg, a fydd yn cael ei darlledu ar BBC2 nos Fawrth am 9pm.

Drwy ddefnyddio techneg sganio-sonig-ochr o'i long ymchwil Gambo yn ystod Gorffennaf 2012, llwyddodd Dr Hubbard a'i dîm o Brifysgol Aberystwyth i fapio newidiadau i wyneb rhewlif Store ar arfordir gorllewinol yr Ynys Las.

Y rhewlif hwn yw arllwysfa llen iâ'r Ynys Las.

Tswnami

O dan arweinyddiaeth Dr Hubbard, bu rhaid i'r tîm hwylio'i long ymchwil i ardal llawn perygl lle'r oedd mynyddoedd iâ yn cwympo i'r môr gyda grym dinistriol.

Gall rhewlifoedd dorri'n rhydd islaw'r dŵr gan greu tswnami anferth wrth i'r iâ ddod i'r wyneb. Gwelodd y tîm sawl digwyddiad o'r fath wrth weithio ar Store.

Mae mynyddoedd iâ a dŵr tawdd o len iâ'r Ynys Las yn cyfrannu'n uniongyrchol at gynnydd yn lefel y môr, sydd yn ôl amcangyfrif rhai yn mynd i godi rhwng metr a dau fetr erbyn 2100.

Gallai cynnydd yn nifer y mynyddoedd iâ yng Ngogledd Môr yr Iwerydd hefyd amharu ar longau.

Straeon perthnasol

Hefyd ar y BBC

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.