Dioddefwr yn galw am ymchwiliad newydd

Cartef gofal Bryn Estyn yn 1992 Image copyright PA
Image caption Cartef gofal Bryn Estyn yn 1992

Mae dyn sy'n honni iddo gael ei gam-drin yn rhywiol gan wleidydd Ceidwadol blaenllaw dros 30 mlynedd yn ôl yn galw am ymchwiliad newydd.

Dywedodd Steve Meesham wrth raglen Newsnight y BBC nad oedd ymchwiliad blaenorol wedi darganfod pa mor eang oedd y camdrin.

Roedd yr ymchwiliad hwnnw yn ymwneud â phlant mewn cartrefi gofal yng ngogledd Cymru yn y 70au a'r 80au.

Roedd Mr Messham ymhlith cannoedd o blant gafodd eu cam-drin yn y 70au a'r 80au - ac oedd yn destyn adroddiad ymchwiliad Waterhouse yn 2000.

Yn y 70au a'r 80au roedd yna achosion o dreisio a chamdrin plant mewn cartrefi gofal yng ngogledd Cymru, a hynny gan bobl oedd yn gofalu amdanddynt.

Yn y 1990au fe wnaeth yr honiadau ddod i sylw cyhoeddus ac ym Mawrth 1994 fe wnaeth Cyngor Clwyd gomisiynu ymchwiliad annibynnol.

Cartrefi gofal

Un o'r rhai oedd yn rhan o'r panel oedd yn llywio'r ymchwiliad oedd yr Athro Jane Tunstill.

Yn 2000 fe ddywedodd hi wrth y BBC fod yn ogystal â'r cam-drin oedd yn digwydd wrth law staff cartrefi gofal roedd yna honiadau fod pobl y tu allan i'r drefn gofal hefyd yn rhan o'r cam-drin.

Ond cafodd adroddiad yr ymchwiliad ddim ei gyhoeddi. Yn hytrach cafodd copïau eu dinistrio er mwyn amddiffyn polisi yswiriant yr awdurdod lleol.

Yng ngoleuni hyn ac anesmwytho cyhoeddus fe wnaeth Ysgrifennydd Cymru, William Hague, orchymyn ymchwiliad yn 1996 - ymchwiliad i achosion o gam-drin plant mewn cartrefi gofal yng Nghlwyd a Gwynedd.

Fe wnaeth ymchwiliad, dan arweinyddiaeth Syr Ronald Waterhouse, glywed tystiolaeth gan dros 650 o bobl oedd wedi bod mewn gofal.

Roedd son am fodolaeth "ffigwr blaenllaw" ond yn ôl cwnsel y tribiwnlys doedd yna ddim tystiolaeth sylweddol i gefnogi'r honiadau.

Cafodd adroddiad Waterhouse ei gyhoeddi ar ôl tair blynedd.

Fe wnaeth gohebydd y BBC Angus Stickler adeg cyhoeddi'r adroddiad ddatgelu bod honiadau ehangach o gam-drin na'r hynny oedd yn cael ei ddatgelu gan yr ymchwiliad.

Yn ôl Mr Stickler roedd honiadau o gam-drin corfforol a rhywiol o blant a hynny nid yn unig gan staff y cartrefi gofal.

Roedd honiadau eu bod yn cael eu 'benthyg' i bedoffiliaid, gan gynnwys dynion busnes, yr heddlu a pherson blaenllaw oedd yn rhan o gylch o bedoffiliaid oedd yn gweithredu yn y gogledd a thu hwnt, gan gynnwys Caer, Llundain a Brighton.

Gwesty

Un o'r dioddefwyr gafodd ei holi gan Angus Stickler yn 2000 oedd Mr Messham.

Nawr mae o wedi ei holi eto ar gyfer rhaglen Newsnight y BBC.

"Yn y cartref roedd yna gam-drin - roedd hyn yn gam-drin rhywiol ac yn dreisgar.

"Y tu allan roeddem yn cael ein cymryd i Westy'r Crest yn Wrecsam, gan amlaf nos Sul, lle roeddynt yn rhentu ystafelloedd,"meddai Mr Messham yn ei gyfweliad mwyaf diweddar.

"Ar un nos benodol rwy'n cofio cael fy nhreisio a cham-drin gan naw dyn gwahanol."

Mae'n dweud fod un o'r dynion yn cynnwys gwleidydd blaenllaw o gyfnod Thatcher.

Pan ofynnwyd i Mr Messham faint o weithiau iddo gael ei gamdrin gan y gwleidydd dywedodd:

"O dop fy mhen alli ddim rhoi rhif pendant, oherwydd bod hyn wedi digwydd flynyddoedd yn ôl, ond yn sicr roedd yn fwy na dwsin o weithiau."

Yn ei gyfweliad dywed Mr Messham ei fod wedi mynd i'r heddlu ddiwedd y 70au a son am y camdrin, ond na chafodd ei gredu.

"Cefais fy ngalw yn gelwyddgi a chefais fy ngwthio a'm dal yn erbyn wal. Hyd yn oed ar ôl yr hol flynyddoedd rwy'n gallu enwi'r heddwas wnaeth hyn," meddai.

"Fe wnaeth yr heddlu wadu hyn, ond wrth edrych yn ôl fe wnaethant gyfaddef yn ystod yr ymchwiliad fod datganiadau wedi eu gwneud. Dyna'r cyfan oeddynt yn fodlon dweud. Wnaethon nhw ddim dweud pwy oedd wedi eu henwi yn y datganiadau."

Dywed Mr Messham fod ei ddatganiadau i'r heddlu yn cynnwys honiadau o gam-drin rhywiol yn erbyn y gwleidydd.

Yn ei ymchwiliad gwreiddiol fe wnaeth Angus Stickler siarad â dioddefwr arall, oedd yn honni iddo gael ei gam-drin gan y gwleidydd ac eraill.

Methodd Newsnight a dod o hyd i'r dioddefwr ar gyfer adroddiad diweddara Mr Stickler. Ond yn 2000 fe wnaeth o ddisgrifio sut iddo gael ei gam-drin gan y gwleidydd.

Roedd y bachgen yn ei harddegau.

"Fe aethom am rywbeth i fwyta, ac yna trodd mewn i encilfa ac yna perfformio gweithred rywiol, " meddai'r dyn nad oedd am ddatgelu ei enw."

Dywedodd wrth Angus Stickler yn y 90au cynnar iddo fynd i Heddlu'r Gogledd er mwyn adrodd yr hyn ddigwyddodd. Dangosodd lluniau fax o wleidydd Ceidwadol blaenllaw.

Dywedodd fod y ddau heddwas wedi anwybyddu'r honiadau gan ddweud gan fod y lluniau yn rhai fax nid oeddynt yn dystiolaeth ddigonol, a ni aed a'r mater ymhellach.

'Cyfyng'

Fe wnaeth ymchwiliad Waterhouse gostio £12m - gyda'r addewid y byddai'n ymchwiliad trylwyr i ganfod achosion o gam-drin.

Ond mai rhai yn credu fod maes ymchwil yr ymchwiliad yn rhy gul - wedi ei gyfyngu i'r drefn gofal.

"Dwi ddim yn deall pam ar y ddaear pan i ni gael ymchwiliad pan oedd 30% o'r rhai oedd yn cam-drin wedi eu heithrio," meddai Mr Messham yn ei gyfwelid mwyaf diweddar.

"Dywedwyd wrthyf am wneud hynny. Dywedwyd nad oeddwn yn gallu manylu am y bobl hyn, doeddwn ddim yn cael eu henwi a ni fyddant yn gofyn cwestiynau i mi ynglŷn â nhw."

Mae Mr Messham yn dweud ei fod eisiau ymchwiliad i'r hyn ddigwyddodd.

"Byddwn yn hoffi cwrdd â David Cameron. Mae o wedi gwneud datganiad fod angen credu pobl sydd wedi eu cam-drin. Dyw pobl heb ein credu, ond ein sgubo o dan y carped."

Straeon perthnasol