Comisiynydd yn galw am ymchwiliad

Cartef gofal Bryn Estyn yn 1992 Image copyright PA
Image caption Cartef gofal Bryn Estyn yn 1992

Mae Comisiynydd Plant Cymru wedi cefnogi galwad am ymchwiliad newydd i achosion o gamdriniaeth rhywiol yn erbyn plant mewn cartrefi gofal yn y gogledd yn y 70au a'r 80au.

Daeth sylwadau Keith Towler ar ôl honiadau Steve Messham, un o'r cannoedd gafodd eu camdrin.

Mae Mr Messham yn dweud iddo gael ei gam-drin yn rhywiol gan Geidwadwr blaenllaw o gyfnod Margaret Thatcher tra'i fod yn byw mewn cartef gofal.

Dywedodd Mr Towler ei fod yn amau fod grwp o bobl yn defnyddio safle o awdurdod er mwyn amddiffyn ei gilydd, a chaniatau i'r cam-drin barhau.

Ar raglen Sunday Politics Wales y BBC ddydd Sul dywedodd Mr Towler y bydd yn ysgrifennu at Brif Weinidog Cymru, Carwyn Jones yn gofyn am ymchwiliad newydd.

Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru: "Mae Llywodraeth Cymru yn bryderus iawn ynglŷn â'r honiadau a byddwn yn edrych ar y dystiolaeth.

"Er bod yr honiad yn cyfeirio at y cyfnod cyn datganoli, rydym yn credu mewn tryloywder wrth ddelio gyda materion fel hyn, ond ni allwn wneud rhagor o sylw tan ein bod yn gweld mwy o fanylion."

Dywedodd llefarydd ar ran Downing Street y dylai honiadau o gam-drin gael eu hadrodd i'r heddlu a'u hymchwilio yn drwyadl.

"Pe bai rhywun yn poeni fod honiadau a wnaed yn y gorffennol heb eu hymchwilio yn llawn yna dylid codi'r mater gyda'r heddlu neu awdurdod perthnasol er mwyn edrych ar y sefyllfa unwaith yn rhagor."

Roedd Mr Messham yn un o gannoedd o blant yn gysylltiedig â chartref Bryn Estyn ac a gafodd eu cam-drin.

'Anghywir'

Mae o'n dweud mai dim o'n canran o'r hyn ddigwyddodd ddaeth i sylw ymchwiliad Waterhouse yn 2000.

Dywedodd Mr Towler wrth y BBC: "Yn ystod y 24 awr ddiwethaf rydym wedi clywed am ganllawiau ymchwiliad Waterhouse.

"Mae'r ffaith bod rhywun ....rhywun oedd yn amlwg yn ddioddefwr yn Bryn Estyn ... yn dweud bod yr hyn yr oedd am ei ddweud y tu hwnt i ffiniau'r ymchwiliad...a bod pobl wedi dweud wrtho na ddylai wneud y sylwadau...mae hynny'n gwbl anghywir."

Yn y 70au a'r 80au roedd yna achosion o dreisio a chamdrin plant mewn cartrefi gofal yng ngogledd Cymru, a hynny gan bobl oedd yn gofalu amdanddynt.

Yn y 1990au fe wnaeth yr honiadau ddod i sylw cyhoeddus ac ym Mawrth 1994 fe wnaeth Cyngor Clwyd gomisiynu ymchwiliad annibynnol.

Ond cafodd adroddiad yr ymchwiliad ddim ei gyhoeddi. Yn hytrach cafodd copïau eu dinistrio er mwyn amddiffyn polisi yswiriant yr awdurdod lleol.

Yng ngoleuni hyn ac anesmwytho cyhoeddus fe wnaeth Ysgrifennydd Cymru, William Hague, orchymyn ymchwiliad yn 1996 - ymchwiliad i achosion o gam-drin plant mewn cartrefi gofal yng Nghlwyd a Gwynedd.

Tystiolaeth

Fe wnaeth ymchwiliad, dan arweinyddiaeth Syr Ronald Waterhouse, glywed tystiolaeth gan dros 650 o bobl oedd wedi bod mewn gofal.

Roedd son am fodolaeth "ffigwr blaenllaw" ond yn ôl cwnsel y tribiwnlys doedd yna ddim tystiolaeth sylweddol i gefnogi'r honiadau.

Fe wnaeth ymchwiliad Waterhouse son am 28 o bobl honedig oedd yn cam-drin, ond ni chafodd eu henwau eu rhyddhau yn gyhoeddus.

Dywedodd Mr Towler: "Mae'n hawdd nawr i ni fod yn amheus am y cyfyngiadau a roddwyd ar yr ymchwiliad... oherwydd nawr yn 2012 byddai hynny'n annerbyniol. "

Pan ofynnwyd iddo a oedd o'n credu bod rhai wedi ceisio celu'r gwirionedd dywedodd.

"Yr unig ffordd i roi taw ar hyn yw dweud... fe fyddwn yn cynnal ymchwiliad a byddwn yn caniatáu i'r ymchwiliad i fynd cyn belled a bod angen er mwyn sicrhau bod tystiolaeth mae dioddefwyr am ei roi yn cael ei glywed.

"Oni bai eich bod hyn gwneud hynny fe fydd yna lefel o amheuaeth yn parhau am beth ddigwyddodd, bod yna elfen o gelu'r gwirionedd, bod angen amddiffyn rhywun...a ni ddylid amddiffyn unrhyw un."

Yn 1994 cafodd Peter Howarth, dirprwy bennaeth Bryn Estyn ei garcharu am 10 mlynedd am iddo gam-drin bechgyn yn rhywiol. Bu o farw yn y carchar.

Fe all unrhyw un sydd â gwybodaeth am y cam-drin neu sydd angen cymorth ynglŷn â'r pynciau a godwyd gysylltu a'r NSPCC ar 0808 800 500 neu gysylltu â'r heddlu ar 101.

Straeon perthnasol