Yr etholiad a'r gornel Gymreig

Mae'n ddwy awr o daith mewn car o Columbus i bentref Oak Hill, Ohio, ac mae'n daith yr oeddwn i wedi gobeithio'i gwneud dros y 30 mlynedd diwethaf ond heb lwyddo rhywsut.

Mae sylw manwl etholiad arlywyddol eleni ar dalaith Ohio wedi dod â chyfle i brofi gwleidyddiaeth America mewn cornel fechan Gymreig o'r Unol Daleithiau.

Roedd yn daith i hanes fy nheulu, i ail-fyw stori'r brodyr Edwards a adawodd Ceredigion yn hanner cyntaf y 19eg ganrif a diodde' taith erchyll dros y môr i America.

Roedden nhw'n teimlo nad oedd dewis ond gadael tlodi a chaledi eu ffermydd ger Bwlch-llan, a mynd i chwilio am fywyd newydd.

Mae'r daith ar hyd I-35 heibio Chillicothe yn dod â ni at dirlun gwyrdd Jackson County, a phentref Oak Hill a oedd un tro yn ganolfan economaidd ffyniannus lle'r oedd ffatrïoedd a ffermydd yn darparu digon o swyddi i bobl leol.

Image caption Huw Edwards gyda pherthynas 90 oed James Lloyd - roedd ei fam yn Edwards

Y dyddiau hyn mae swyddi'n brin (yr ysgol uwchradd leol yw'r cyflogwr mwyaf mwy na thebyg) ac fe ddywedodd y Maer Roy McCarty Jnr wrthyf fod angen i Oak Hill gael llais economaidd cryfach mewn partneriaeth â chymunedau eraill yn y rhanbarth.

Mae e'n Weriniaethwr sy'n dweud na fydd polisïau'r Arlywydd Barack Obama yn cynhyrchu'r twf a'r swyddi sydd eu hangen.

Treftadaeth Gymreig

Gofynnais iddo am becyn anferth yr arlywydd i achub y diwydiant ceir, ond mae Mr McCarty yn beio hwnnw am gau cwmni gwerthu ceir GM lleol oedd wedi cyflogi dwsinau o bobl ers 1935. Collodd ef a'i fab eu gwaith pan gaeodd y cwmni.

Fe wnaethon ni drafod hyn i gyd yn Amgueddfa Dreftadaeth Cymru-America ar Main Street, yr unig ganolfan o'i math yn UDA sydd mewn hen gapel Annibynwyr ac sy'n llawn o hen drysorau.

Mae yma Feiblau teuluol mawr, ffotograffau amhrisiadwy o ymsefydlwyr cynnar, baneri eisteddfodol ac organau capel. Mae e fel camu i mewn i gornel o Geredigion yn Oes Fictoria.

Daeth yr ymsefydlwyr cyntaf o Gymru o Gilcennin yn 1818, ac fe ddilynodd y brodyr Edwards o Frynele yn yr 1830au.

Image caption Oak Hill oedd y lle i bobl o Gymru ymsefydlu

Roedden nhw'n anelu am aneddiad o'r enw Paddy's Run, yn ne-orllewin Ohio ger tref fodern Shandon. Ond fe brofodd y daith yn ormod iddyn nhw, ac ar ôl sawl ymgais aflwyddiannus fe benderfynon nhw aros yn ardal Oak Hill.

Un o ffigyrau amlycaf cymuned Gymreig Oak Hill heddiw yw Elizabeth Davies, a symudodd yma o Aberaeron yn 1974.

Eglurodd bod nifer o siaradwyr Cymraeg ymhlith y trigolion hŷn ar y pryd, a'i bod yn teimlo'n ddigon cartrefol.

Ond mae'r elfen Gymreig wedi gwanhau cryn dipyn dros y pedwar degawd diwethaf, ac roedd yn mynegi pryder am ddyfodol yr Amgueddfa Dreftadaeth Cymru-America.

Ychydig iawn o ddiddordeb sydd gan bobl ifanc Oak Hill yn eu treftadaeth, meddai, a dyw'r rhan fwyaf ohonyn nhw erioed wedi camu i mewn i'r amgueddfa.

Mae yna ymwelwyr o Gymru o bryd i'w gilydd, ond ddim yn gyson. Mae'r maer yn cytuno bod angen gwneud mwy i hybu a diogelu'r ganolfan.

Safbwyntiau cadarn

Nid nepell i ffwrdd ar fryn sy'n edrych dros y pentref, rwy'n cnocio ar ddrws ar Jim Reese Road. James Lloyd sy'n ateb, dyn 90 oed musgrell ond effro - roedd ei fam yn Edwards, ac rydym yn perthyn.

Mae ganddo wybodaeth eang am hanes y teulu Edwards - yr ymsefydlwyr gwreiddiol - eu gorchestion a'u hymdrechion a phatrwm ymsefydlu yn yr ardal.

Mae Jim yn gyfweliad gwych - mae e wedi gweld 16 o arlywyddion, ac mae ganddo safbwyntiau gwleidyddol cadarn.

Er mai Gweriniaethwr gydol oes yw Jim, ei ddewis fel yr arlywydd gorau yw'r Democrat Franklin D Roosevelt. Mae'n cymeradwyo cynllun FDR i fuddsoddi'n helaeth mewn isadeiledd er mwyn creu swyddi, ond mae'n wfftio strategaeth wario Obama fel un byrbwyll a gwallus.

Mae dod o hyd i Ddemocratiaid yn Oak Hill yn anodd, felly mae gweld baner Obama ar gyrion Oak Hill yn ein gorfodi i aros.

Rydym yn cwrdd â Laura Mauch, athrawes wedi ymddeol. Er bod Ohio yn Weriniaethol yn yr ardaloedd gwledig ar y cyfan, meddai, bydd trefi mawr a dinasoedd y dalaith yn dewis Obama.

Dywedodd y dylai cefnogwyr Mitt Romney gofio'r llanast a etifeddodd Obama gan Bush - y math o lanast na ellir ei drwsio mewn pedair blynedd. Mae Obama'n haeddu cyfnod arall wrth y llyw, meddai.

Tynged yr ornest?

Gyda'r machlud rydym yn cyrraedd Capel Presbyteraidd Moriah, hen gapel Cymraeg ar fryn ychydig filltiroedd o Oak Hill.

Yn amlwg roedd hwn yn flaenoriaeth i deulu Edwards o weld y nifer o feddfeini sydd â'r enw arnynt. Dyma ble dwi'n cwrdd â dau berthynas arall i mi, Johanna Edwards-Crabtree a'i mab Charles.

Mae'r ddau yn Weriniaethwyr cadarn sy'n ffafrio cynlluniau economaidd Romney a'i addewid i gwtogi'r gyllideb budd-daliadau. Maen nhw hefyd yn pwysleisio pwysigrwydd dod â swyddi newydd i Jackson County.

Rwy'n dweud wrthyn nhw bod ein cyndeidiau yn dod o wlad lle'r oedd y dosbarth gweithiol yn canfod eu llais yng ngwleidyddiaeth radical y dydd - Rhyddfrydwyr ac yna Llafur.

Onid oedd eironi bod y Cymry yn Ohio mor gadarn o blaid yr ochr Weriniaethol? Mae Johanna'n cytuno, ond hefyd yn awgrymu bod y blaid Weriniaethol wedi newid dros y blynyddoedd, ac yn fwy trahaus o geidwadol erbyn heddiw.

Mae'r Oak Hill Cymreig eisoes wedi datgan yn anffurfiol o blaid Romney, ond dyma dalaith sydd wedi ei gwahanu'n ddwfn yn yr ornest arlywyddol agosaf.

Mae'n bosib mai Ohio fydd eto'n penderfynu tynged yr ornest yn 2012.