Dyfodol ansicr i siopau elusen?

Llanbed Image copyright BBC Sport
Image caption Efallai y bydd llai o siopau elusen mewn trefi fel Llanbed yn y dyfodol

Mae elusennau'n rhybuddio y gallai traean o siopau elusen y stryd fawr gau pe bai rhaid iddynt dalu mwy o drethi busnes.

Ar Heol Fawr Llanbedr Pont Steffan, fel yn y rhan fwyaf o drefi Cymru, mae cymysgedd o fusnesau, tafarndai, banciau a siopau elusen.

Ond gallai'r sefyllfa newid pe bai argymhellion adolygiad o drethi busnes yn cael eu gweithredu.

Ers 1990 mae siopau elusen wedi cael gostyngiad o wythdeg y cant yn eu trethi busnes.

Yn gynharach eleni awgrymodd adolygiad o dan arweiniad yr Athro Brian Morgan o Brifysgol Fetropolitan Caerdydd y dylid lleihau'r gostyngiad hwn.

Mae Llywodraeth Cymru yn cynnal ymgynghoriad ar gasgliadau'r adolygiad fydd yn parhau tan ddiwedd y flwyddyn.

Codi arian

Eisoes mae'r Gymdeithas Manwerthu Elusennol wedi dweud y gallai newid y gostyngiad ar gyfer siopau elusen olygu cau hyd at draean ohonyn nhw.

Ddydd Mawrth mae'r mudiad, sy'n cynrychioli gwirfoddolwyr, cymunedau a hosbisau, yn cyfarfod ag Aelodau'r Cynulliad yn y Senedd.

Yn Llanbed Audrey Parkes, 77 oed, yw rheolwraig siop Freshfields sy'n codi arian ar gyfer gwarchodfa anifeiliaid yn Nasareth yng Ngwynedd.

Image caption Mae siop Freshfields yn codi arian ar gyfer gwarchodfa anifeiliaid yn Nasareth yng Ngwynedd

"Ry'n ni'n gorfod talu rhent o £12,000 y flwyddyn ond oherwydd y gostyngiad o 80% yn ein trethi busnes mae ein bil treth ar hyn o bryd yn £82 y mis," meddai.

"Os yw'r gostyngiad yn cael ei newid o 80% i 50% fe fyddai'n rhaid i ni gau'r siop.

"Mae siopau elusen hefyd yn bwysig oherwydd maen nhw'n golygu y gall gwirfoddolwyr fel fi fynd allan o'r tŷ a dal i gyfrannu at gymdeithas."

Un arall o siopau elusen Llanbed yw Tenovus, un o blith 44 o siopau'r elusen yng Nghymru.

Agorwyd y siop ym 1996 gyda dau aelod staff llawn amser a 24 gwirfoddolwr yn eu helpu.

'£20,000'

Dywedodd Tim Finch, pennaeth manwerthu'r elusen: "Rydyn ni'n buddsoddi ar gyfartaledd £20,000 bob tro rydyn ni'n agor siop newydd ar y stryd fawr.

"Mae ein siopau elusen yn golygu dros 100 o swyddi a 1,000 o gyfleoedd ar gyfer gwirfoddolwyr."

Image caption Mae 24 o wirfoddolwyr yn gweithio yn siop elusen Tenovus yn Llanbed

Dywedodd Robert Jones, Is-gadeirydd Siambr Fasnach Llanbed, nad oedd yn gallu siarad ar ran y siambr ond ei fod wedi clywed cwynion fod gormod o siopau elusen.

"Dydyn ni ddim am i strydoedd mawr trefi gael eu llenwi gan siopau elusen sy' ddim yn talu trethi llawn," meddai.

"Does neb am i elusennau golli arian ond efallai bydd rhaid iddyn nhw feddwl am ffyrdd amgen i godi arian ..."

'Cryn sylw'

Dywedodd yr Athro Morgan: "Mae'r mater hwn wedi denu cryn sylw ac rydym yn awyddus i glywed barn pawb â diddordeb cyn paratoi'r ymateb i'r gweinidog yn y flwyddyn newydd.

Dyddiad cau anfon sylwadau yw dydd Mercher, Rhagfyr 19.

"Bydd ymgynghoriad arall fydd yn dod â'r elusennau a busnesau at ei gilydd cyn cyflwyno'r ymateb.

"Byddwn yn cyhoeddi'r manylion maes o law."

Straeon perthnasol