Cyfrinachau'r Antarctig

Dr Henry Lamb Image copyright Aberystwyth University
Image caption Dr Henry Lamb: Mae disgwyl i'r gwaith o ddadansoddi craidd mwd Llyn Ellsworth ddechrau yn Aberystwyth yn gynnar yn 2013.

Wrth i dîm Prydeinig o wyddonwyr a pheirianwyr wireddu uchelgais 16 mlynedd yr wythnos hon o ddrilio i lawr drwy 3 km o iâ'r Antarctig at lyn hynafol, mae tîm bychan o wyddonwyr ym Mhrifysgol Aberystwyth yn cadw llygad barcud ar y gwaith.

Mae Dr Henry Lamb o Sefydliad Daearyddiaeth a Gwyddorau Daear y Brifysgol yn arbenigwr mewn dadansoddi creiddiau mwd o loriau llynnoedd o amgylch y byd.

Mae dadansoddi manwl o greiddiau mwd gan ddefnyddio sganiwr pelydr-x, techneg a ddatblygwyd gan Dr Lamb ym Mhrifysgol Aberystwyth, wedi galluogi gwyddonwyr i greu cofnod o newid amgylcheddol sy'n ymestyn yn ôl dros filoedd o flynyddoedd.

Gobaith Dr Lamb yw y bydd y tîm sy'n drilio i Lyn Ellsworth yn llwyddo i dynnu craidd o fwd o lawr y llyn.

'Manylder'

"Mi fydd yn hynod ddiddorol gweld beth gawn ni o graidd mwd Llyn Ellsworth", dywedodd Dr Lamb.

"Mi fydd sganiwr craidd fflwroleuedd pelydr-x Aberystwyth yn datgelu ei gyfansoddiad geocemegol mewn cryn fanylder.

"Drwy gymharu'r gwaddod hwn gyda'r wybodaeth sydd eisoes gennym am y creigiau o dan y llen iâ, fe ddylai fod yn bosibl i ni ddeall mwy am hanes ffurfio'r iâ a'i symudiadau yn y rhan hon o Antartica."

Image copyright BAS
Image caption Mae disgwyl i samplau mwd o'r llyn gynnig golwg bwysig ar hanes hynafol Llen Iâ Gorllewin yr Antarctig

Os bydd popeth yn mynd yn iawn, mae disgwyl i'r gwaith o ddadansoddi craidd mwd Llyn Ellsworth ddechrau yn Aberystwyth yn gynnar yn 2013.

Drwy ddefnyddio dril dŵr poeth pwysedd uchel a gynlluniwyd yn arbennig ar gyfer y daith ymchwil hon, mae'r tîm 12-dyn wedi dechrau tyllu drwy iâ solet i mewn i Lyn Ellsworth ar Len Iâ Gorllewin Antarctig. Dechreuwyd ar y gwaith ar ddydd Mercher 12 Rhagfyr.

Mae disgwyl i samplau gwaddod (mwd) o'r llyn gynnig golwg bwysig ar hanes hynafol Llen Iâ Gorllewin yr Antarctig a datgelu cyfrinachau hanfodol am hinsawdd y Ddaear yn y gorffennol.

Bydd gan hyn oblygiadau hefyd ar gyfer ein dealltwriaeth o gynnydd yn lefel y môr yn y dyfodol.