Medal y Dysgwyr i Megan Jones

Megan Jones
Image caption Mae Megan Jones yn gobeithio mynd ymlaen i astudio yn Rhydychen

Megan Jones o Ysgol Uwchradd Caerdydd yw enillydd Medal y Dysgwyr yn Eisteddfod yr Urdd Sir Benfro 2013.

'Mishkin' oedd ffug-enw'r ferch 17 oed sy'n astudio Cymraeg, Saesneg a Ffrangeg i Safon Uwch.

Mae hi'n gobeithio mynd ymlaen i Rydychen i astudio Saesneg a Ffrangeg yn 2014 a dywedodd ei bod am ymuno â chymdeithas Gymraeg yn y brifysgol gan nad ydi hi eisiau colli yr hyn mae hi wedi ei ddysgu hyd yma.

Gwyddeles yw ei mam a daw ei thad o Ferthyr. Er bod ei thad yn gallu rhywfaint o Gymraeg, nid yw Megan yn siarad yr iaith adref fel arfer.

Dywedodd y beirniaid Marian Thomas a Helen Prosser eu bod wedi gosod Megan a thri arall yn y dosbarth cyntaf oherwydd eu "gafael sicrach ar yr iaith a'u dawn gynhenid i ysgrifennu'n greadigol a dychmygus".

Saunders Lewis

Gwaith hanesyddol yw darnau Megan meddai'r beirniaid: cerdd "rymus dros ben" am gwymp Llywelyn, stori'n "llawn dychymyg" am fab anghyfreithlon Llywelyn ein Llyw Olaf a llythyr dychmygol at Gwilym Brewys gan ei wraig cyn iddo gael ei grogi.

Ysgrifennodd am Gwilym Brewys am ei bod yn astudio drama Saunders Lewis, Siwan, fel rhan o'i chwrs Cymraeg yn yr ysgol.

"Roeddwn i'n meddwl am ochr gwraig Gwilym Brewys achos dydyn ni ddim y clywed amdani hi llawer yn y ddrama. Roeddwn i eisiau meddwl beth fase ei safbwynt hi yn y stori," meddai.

Dywedodd Megan bod y Gymraeg yn bwysig iddi "achos mae'n rhan bwysig o Gymru ond hefyd dwi wastad wedi mwynhau dysgu ieithoedd yn yr ysgol."

Dywedodd bod ganddi athrawon da yn yr ysgol sy'n annog y disgyblion i gystadlu yn yr Urdd ac mae anogaeth a chyfle i ymarfer yn bwysig meddai Megan.

"Mae pobl sy'n gallu siarad Cymraeg, fel dysgwyr, yn aml ddim yn dweud eu bod nhw'n gallu ei siarad - mae jyst angen i bobl ymarfer drwy'r amser, hyd yn oed os ydyn nhw'n ddysgwyr," ychwanegodd.

Dywedodd Megan hefyd ei bod yn bwysig i bawb gael cyfle i ddysgu'r iaith ac efallai bod angen rhoi pwyslais ar ddysgu yn gynharach: "Dwi'n meddwl ei bod yn bwysig cael Cymraeg yn yr ysgolion hyd at TGAU. Dwi'n meddwl ei bod yn bwysig i bawb gael cyfle i ddysgu.

"Yn y ddwy flynedd diwethaf dwi wedi dod i siarad llawer yn well felly dwi'n meddwl os ydy'r iaith yna'n gynnar i bobl byddai'n well - petaen nhw'n gallu siarad i'r un lefel yn gynt yna byddai'n eu helpu nhw."

'Brwdfrydedd'

Wrth draddodi'r feirniadaeth o'r llwyfan dywedodd y beirniad Marian Thomas y byddai wedi hoffi cwrdd â phob un o'r ymgeiswyr "gymaint oedd eu brwdfrydedd dros yr iaith".

Er hynny dywedodd ei bod yn siomedig mai dim ond 12 ymgeisydd oedd yn y gystadleuaeth ac mai o'r de roedd y rhan fwyaf o'r rheiny. Un ymgeisydd oedd o Bowys, meddai, a dim un o'r gogledd.

Yn ail roedd Jenny Ferris o Gaerdydd a Hannah Beare - dan y ffug-enw 'Banana o Dreganna' - hefyd o Gaerdydd, ddaeth yn drydydd.