Cais Ombwdsmon o dan y lach

Ombwdsmon
Image caption Dywedodd yr Ombwdsmon mai ei fwriad oedd gwarchod pobol fyddai o dan bwysau.

Mae gwleidydd amlwg wedi beirniadu cais Ombwdsmon i atal cyhoeddi rhai adroddiadau ac i erlyn rhai sy'n mynd yn groes i'w ddymuniadau.

Roedd yr Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus, Peter Tyndall, wedi gwneud y cais pan oedd yn rhoi tystiolaeth i bwyllgor oedd yn trafod y Bil Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant.

Mae Kirsty Williams, Arweinydd y Democratiaid Rhyddfrydol yng Nghymru, wedi dweud ei bod yn poeni.

Ar y pryd dywedodd Mr Tyndall ei fod am ddefnyddio'r bil i ddiwygio Deddf Ombwdsmon Gwsanaethau Cyhoeddus (Cymru) 2005.

Y wlad gyntaf

Os yw'n llwyddo, Cymru fydd y wlad gyntaf yn y Deyrnas Gyfun lle gallai rhai sy'n cwyno i'r Ombwdsmon gael eu cyhuddo o sarhau'r llys os ydyn nhw'n anfon adroddiad at y cyfryngau.

Dywedodd Ms Williams, aelod o'r Pwyllgor Iechyd a Gofal Cymdeithasol,: "Mae'r adroddiadau hyn yn cyfeirio at wendidau mawr mewn cyrff cyhoeddus ac os ydyn ni am atal y rhain rhag digwydd eto, rhaid i ni ddysgu gwersi.

"Dylai'r adroddiadau fod ar gael i'r cyhoedd, gwleidyddion a mudiadau eraill yn y sector cyhoeddus."

Roedd Mr Tyndall wedi dweud: "Ar hyn o bryd mae hawl gennyf gyfarwyddo corff o dan fy awdurdodaeth i beidio â chyhoeddi, hynny yw i sicrhau bod fy adroddiad yn gyfrinachol.

"Ond dyw'r grym ddim yn rhwymo unrhyw un arall. Felly mae'n bosibl y gall rhywun sy'n cwyno i'r Ombwdsmon fynd i'r wasg a datgelu gwybodaeth am unigolion bregus."

O dan bwysau

Dywedodd mai ei fwriad oedd gwarchod pobol fyddai o dan bwysau.

Fyddai fe ddim, meddai, yn gor-ddefnyddio'r grymoedd newydd.

Mae rhai arbenigwyr yn y gyfraith wedi dweud mai dyletswydd y llysoedd nid yr Ombwdsmon yw penderfynu a yw cyfrinachedd yn bwysicach na lles y cyhoedd.

Dywedodd y bargyfreithiwr Matthew Nicklin QC: "Mae 'na beryglon. Mae'r cyhoedd yn disgwyl i wasanaeth yr Ombwdsmon fod yn dryloyw, nid yn gweithredu tu ôl drysau caeëdig.

Datgan barn

"Dyw hi ddim yn gywir bod yr Ombwdsmon yn llunio adroddiad yn breifat.

"Os yw rhywun yn cwyno am y gwasanaethau cyhoeddus mae hawl ganddyn nhw ysgrifennu at AS, y papur lleol, cyhoeddi posteri ac yn y blaen.

"Dyna beth yw rhyddid datgan barn. Mae'r Ombwdsmon yn rhan o'r broses gwyno.

"Mae'n anghywir os mai pris cwyno yw llofnodi rhyw gymal cyfrinachedd."

Straeon perthnasol