Heddlu: Angen adolygu pŵer diswyddo

Sir Hugh Orde Image copyright AFP
Image caption Mae Sir Hugh Orde eisiau i'r llywodraeth i adolygu pwer y comisiynwyr i ddiswyddo prif gwnstabliaid

Mae un o uwch swyddogion heddluoedd Prydain wedi galw ar yr Ysgrifennydd Cartref i adolygu'r grym sydd gan Gomisiynwyr Heddlu a Throsedd i ddiswyddo prif gwnstabliaid.

Mae Sir Hugh Orde, llywydd Cymdeithas Prif Swyddogion yr Heddlu (ACPO), am gwrdd â Theresa May i drafod y grym "enfawr" sydd gan y Comisiynwyr.

Dywedodd bod diffyg craffu ar y drefn bresennol gan ei ddisgrifio fel "y sustem waethaf sy'n bosib ei chael".

Dywed y Swyddfa Gartref bod y Comisiynwyr wedi rhoi "llais go iawn" i'r etholwyr dros blismona.

Cafodd y Comisiynwyr Heddlu a Throsedd eu hethol ym mis Tachwedd y llynedd ar draws Cymru a Lloegr, ond dywedodd Sir Hugh Orde bod angen adolygu' ddeddfwriaeth er mwyn sicrhau bod mwy o graffu ar benderfyniadau i ddiswyddo.

'Annerbyniol'

Yn gynharach yr wythnos hon, fe ddaeth i'r amlwg bod Comisiynydd Heddlu a Throsedd Gwent, Ian Johnston, wedi dweud wrth y cyn brif gwnstabl Carmel Napier i ymddeol neu gael ei diswyddo.

Dywedodd fod dull rheoli Carmel Napier yn "gwbl annerbyniol".

Ar BBC Cymru ddydd Mawrth roedd Mr Johnston wedi dweud: "Doedd y berthynas byth yn mynd i weithio gan fod un o'r partïon yn methu derbyn cysyniad y comisiynwyr heddlu a throsedd."

"Gallaf eich sicrhau fod y dystiolaeth oedd gennym yn gwbl ddibynadwy," meddai.

Dywedodd hi mewn datganiad: "Mae gan y Comisiynwyr Heddlu a Throsedd rôl hanfodol i'w chwarae yn cynrychioli'r bobl mae'r heddlu'n eu gwasanaethu a sicrhau bod prif gwnstabliaid yn cael eu dwyn i gyfri am safon y gwasanaethau maent yn ei ddarparu i'w cymunedau."

"Mae prif gwnstabliaid hyd a lled y wlad yn derbyn hynny ac yn ei gefnogi.

"Fodd bynnag, mae llawer wedi ei ddweud ynghylch pa mor bwysig ydi bod y comisiynwyr ddim yn dechrau ymgymryd â phlismona gweithredol a bod prif gwnstabliaid yn cadw eu hannibyniaeth."

Cyfrifoldebau

Mae Ysgrifennydd Cymru, David Jones AS, yn un sydd wedi amddiffyn hawl y Comisiynydd Heddlu a Throsedd i ddiswyddo ei brif gwnstabl os yw'n credu bod hynny er bydd plismona yn ei ardal.

Mae gan y Comisiynwyr ystod eang o gyfrifoldebau gan gynnwys penodi prif gwnstabl, dewis blaenoriaethau plismona a gosod cyllideb yr heddlu yn eu hardaloedd.

Ond dywedodd Sir Hugh Orde wrth y BBC ddydd Gwener: "Mae'r ddeddfwriaeth wedi tynnu'r holl rwystrau a gwrthbwysau sy'n ymwneud â phenodiadau a diswyddiadau."

O dan y ddeddf newydd raid i benderfyniad i ddiswyddo prif gwnstabl gael ei gyfeirio at y Panel Heddlu a Throsedd, ond does gan y panel ddim grym i'w wrthod ac mae'r penderfyniad terfynol yn nwylo'r Comisiynydd.

Bydd Comisiynydd Gwent Ian Johnston yn cyflwyno adroddiad i Bwyllgor Materion Cartref Tŷ'r Cyffredin yn ddiweddarach i egluro'i benderfyniad i ofyn i Carmel Napier i ymddeol.

Dywedodd Mr Johnston: "Ein hymateb ni yw ein bod wedi dilyn llythyren y ddeddf yn gyfan gwbl.

"Fe fyddai'n anhygoel pa na bawn i wedi gofyn am gyngor cyfreithiol o'r cychwyn cyntaf yn y broses yma - a'r cyngor cyfreithiol gorau."

Roedd llefarydd ar ran y Swyddfa Gartref yn gwrthod cadarnhau os fyddai Mrs May yn fodlon cwrdd â Sir Hugh Orde i drafod ei bryderon.

Straeon perthnasol

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.