Cymdeithas i ddathlu traddodiad Meddygon Myddfai

Clychlys ymledol
Roedd Meddygon Myddfai yn defnyddio planhigion i wella pobl

Mae cymdeithas newydd wedi cael ei sefydlu i godi ymwybyddiaeth o ran meddygon yn hanes Cymru, ac yn benodol Meddygon Myddfai.

Grŵp o feddygon llysieuol mewn pentref gwledig yng ngogledd Ddwyrain Sir Gaerfyrddin oedd Meddygon Myddfai a bwriad y gymdeithas yw dathlu'r hen draddodiad.

"Mae'r traddodiad yn un hynafol iawn sydd yn mynd yn ôl i'r 13eg ganrif ac, oddi ar hynny, mae'r pentref a'r ardal wedi dod i gynhyrchu meddygon dros y canrifoedd, a'r ddawn yma o allu gweithio fel meddyg wedi dod i lawr mewn teuluoedd o genhedlaeth i genhedlaeth," meddai Dr Don Williams o'r gymdeithas.

Chwedl

Ar y Post Cyntaf esboniodd bod cysylltiad rhwng y meddygon a chwedl Llyn y Fan Fach. Yn ôl yr hanes, fe briododd dyn lleol fenyw brydferth ar yr amod y byddai yn dychwelyd i'r llyn pe byddai ef yn ei tharo deirgwaith. Fe gafodd y cwpl feibion ond fe dorrodd y gŵr ei addewid ac fe ddychwelodd hi i'r llyn. Ond fe ddysgodd ei phlant am sut i iacháu pobl gan ddefnyddio planhigion a dyna ddechrau traddodiad Meddygon Myddfai.

Mae gwaith cynnar y meddygon wedi ei gofnodi mewn llawysgrifau a hen lyfrau Cymreig, gan gynnwys Llyfr Coch Hergest.

Ddwy flynedd yn ôl fe gynhaliwyd cynhadledd yn y pentref, fel y soniai Dr Williams: "Ar ôl hynny roedd galw am gynhadledd arall ac yn gynharach eleni fe ddaeth grŵp o bobl leol at ei gilydd i weld beth ddylid ei wneud. Roedd hi'n amlwg o'r dechrau eu bod am weld tri pheth- cael cynhadledd flynyddol, creu cymdeithas i hybu'r traddodiad a chael arddangosfa safonol leol i roi cyhoeddusrwydd i'r traddodiad."

Ychwanegodd fod angen dysgu pobl am y meddygon a'i fod yn synnu bod cynifer ddim wedi clywed am yr hanes.

Dywedodd fod meddygon da yn dal i ddod o'r ardal ehangach: "Er bod y traddodiad yn gysylltiedig â'r pentref mae'r ardal Bro Meddygfa Myddfai wedi dal i gynhyrchu meddygon o safon uchel iawn."