Cymhorthyddion dysgu 'angen mwy o hawliau'

Dysgu
Image caption Dyw athrawon cynorthwyol ddim yn cael eu gwerthfawrogi yn ôl Unison

Mae undeb athrawon yn galw am sefydlu strwythur cenedlaethol i roi mwy o hawliau i gymhorthyddion dysgu.

Yn ôl Unsain fe ddylai athrawon cynorthwyol dderbyn hawliau tebyg i athrawon o ran amodau gweithio a'r ffordd maen nhw'n cael eu talu.

Mae Unsain yn dweud fod llawer ohonyn nhw ond yn cael eu talu am yr oriau maen nhw'n ei weithio yn ystod y tymor, tra bod athrawon yn derbyn tâl am y flwyddyn gyfan.

Mae Llywodraeth Cymru yn dweud nad oes ganddyn nhw'r pwerau i weithredu mewn materion fel tâl ac amodau gweithio staff cynorthwyol.

'Cyflogau cyson'

Wrth alw ar y llywodraeth i weithredu strwythr cenedlaethol fyddai'n gosod safonau ar gyfer amodau gwaith a thâl cymhorthyddion dysgu, dywedodd pennaeth ysgolion Unsain Cymru Jess Cromie fod angen eu trin gyda "tegwch".

"Mae cymaint o swyddi staff cynorthwyol mewn ysgolion sydd a cymaint o wahanol gyfraddau talu mae'n gwneud i ni feddwl nad yw Llywodraeth Cymru wedi mynd i'r afael â'r peth o gwbl eto.

"Ein barn ni yw mai sefydlu strwythur cenedlaethol ar gyfer Cymru gyfan sy'n cynnwys proffiliau swyddi a chyflogau cyson yw'r ateb i'r broblem."

Mae Llywodraeth Cymru eisoes yn bwriadu sefydlu corff newydd fydd yn gyfrifol am gofrestru pawb sy'n gweithio ym maes addysg yng Nghymru - gan gynnwys athrawon cynorthwyol.

Pwrpas gwneud hyn, yn ôl y llywodraeth, yw "sicrhau mwy o gysondeb i'r gweithlu addysg ehangach".

Ond mae Ms Cromie yn honni nad oes pwrpas gwneud hyn heb fynd i'r afael â phroblemau eraill yn gyntaf.

Dim pwerau?

"Cyn belled ag y mae Unsain yn y cwestiwn, mae cofrestru staff cynorthwyol yn gwbl ddiystyr os nad yw problemau allweddol yn cael eu datrys a fod yna ddealltwriaeth o'r hyn mae gweithwyr yn ei wneud o ddydd i ddydd," meddai.

"Dydym ni ddim yn hyderus fod y ddealltwriaeth yno'n bodoli ar y funud."

Mae Llywodraeth Cymru'n dweud nad oes ganddyn nhw'r gallu i weithredu; nid yw materion sy'n ymwneud â chyflogaeth wedi eu datganoli.

Er hynny, mae'r Mesur Addysg sy'n cael ei ystyried gan y cynulliad ar hyn o bryd yn cynnwys darpariaeth ar gyfer sefydlu'r corff newydd i roi cefnogaeth i weithwyr.

Dywedodd llefarydd ar ran y llywodraeth: "Nid oes gennym y pŵer i weithredu o ran tâl ac amodau staff cynorthwyol. Serch hynny wrth i'r adolygiad statws sengl gael ei weithredu, dylem weld mwy o gysondeb o ran cyflogau ar gyfer staff cynorthwyol mewn ysgolion.

"Lle mae gennym gyfrifoldebau ar gyfer staff cymorth rydym yn gweithio'n galed i helpu gyda'u hyfforddiant a'u datblygiad i ddarparu gweithlu medrus ar gyfer ysgolion drwy'r cynllun gweithredu staff cynorthwyol.

"Rydym yn awyddus i godi safonau addysgu a dysgu drwy sicrhau fod gweithwyr dysgu cynorthwyol yn gymwys ac yn meddu â'r sgiliau priodol.

"Mae'r Mesur Addysg yn creu fframwaith i'n galluogi i ddechrau dod i'r afael â hyn.

"Rydym yn bwriadu datblygu model ffioedd economaidd gadarn yn seiliedig ar fandiau cyflog, fel bod gweithwyr cynorthwyol yn talu ffi yn gymesur â'u cyflog. Bydd unrhyw benderfyniad ar lefel y ffioedd yn cael ei wneud yn dilyn ymgynghoriad llawn ar y model ffioedd."

Cofrestr

Ond mae Unsain wedi beirniadu'r bwriad i godi ffi ar staff i fod ar y gofrestr.

Dywedodd Jess Cromie: "Yn amlwg, mae gennym ni bryderon ynglŷn â'r posibiliad o godi ffioedd cofrestru ar staff ac mae Unsain yn sicr na ddylai staff cynorthwyol orfod talu, yn enwedig gan ystyried fod eu telerau ac amodau yn llawer gwaeth na rhai athrawol cymwysedig.

"Mae llawer o'n aelodau sy'n staff cynorthwyol, sydd bennaf yn ferched ac yn derbyn tâl isel, yn cael eu talu yn ystod y tymor yn unig a heb ffordd o dderbyn addysg nac o ddatblygu.

"Fe fyddai disgwyl iddyn nhw gael eu monitro ochr yn ochr ag athrawon gan system gofrestru yn gwbl annheg, os nad yw'r annhegwch yn cael ei ddatrys.

"Mae staff cynorthwyol yn rhan hollbwysig o weithlu ysgolion, ac maen nhw'n aml yn cael eu tanbrisio.

"Maen nhw'n haeddu cael eu trin gyda thegwch."

Straeon perthnasol

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.