Cais i brynu medal rygbi yn dyddio o 1893

Medal enillwyr y Goron Driphlyg Image copyright Dreweatts
Image caption Darganfuwyd y fedal mewn drôr teulu yn Awstralia

Gallai medal sy'n dyddio'n ôl i'r tro cyntaf i Gymru ennill y Goron Driphlyg yn 1893 fod ar ei ffordd yn ôl i Gymru, wedi 30 mlynedd ar ochr arall y byd.

Cafodd y fedal ei rhoi i Frank Hill, blaenwr o Gaerdydd a gafodd ei ddisgrifio fel "Sam Warburton ei oes", cyn iddo ddod i ddwylo ei deulu yn Awstralia.

Mae wedi ei gwneud o aur ac enamel, ac mae arbenigwyr yn credu iddi fod yn un o ddwy yn unig sy'n dal i fodoli heddiw.

Mae gan elusen y Welsh Sports Hall of Fame fis i godi'r arian i brynu'r fedal yn ôl.

Seren

Chwaraeodd Frank Hill 15 o weithiau dros Gymru, gan gynnwys chwe gêm fel capten y tîm.

Enillodd y fedal wedi i Gymru guro Lloegr, yr Alban ac Iwerddon yn 1893.

Cafodd y fedal ei phasio ymlaen i'w fab bedydd wedi ei farwolaeth yn 1927, yna i genhedlaeth nesaf y teulu, Mark Lanning, a symudodd i fyw yn Awstralia.

Cafodd y fedal ei chadw mewn drôr am 30 mlynedd, ond nawr mae Mr Lanning yn awyddus i'r trysor fynd i brynwr Cymreig.

Image copyright rugby-pioneers.com
Image caption Chwaraeodd Frank Hill 15 o weithiau dros Gymru

Ni fydd y fedal ar werth i'r cyhoedd, yn hytrach mae gan y Welsh Sports Hall of Fame tan ddiwedd y mis i hel £3,000 i'w phrynu.

Dywedodd Richard Madley o gwmni arwerthwyr Dreweatts & Bloomsbury: "Rydw i mewn dau feddwl am y gwerthiant hwn.

"Fel rhywun sy'n mwynhau chwaraeon rydw i'n falch i weld bod Mr Lanning eisiau i'r fedal gael ei harddangos yng Nghymru.

"Ond fel ocsiwnïer rydw i wedi drysu am ei fod yn barod i werthu'r fedal i'r cartref cywir am ddim ond £3,000 pan fyddai'n debyg o gostio pum gwaith gymaint â hynny mewn ocsiwn agored."

'Sam Warburton ei oes'

Mae'r unig fedal arall o'r un cyfnod wedi ei benthyg i Undeb Rygbi Cymru gan gasglwr.

Roedd Frank Hill yn gyfreithiwr yng Nghaerdydd. Chwaraeodd i Gymru am y tro cyntaf mewn gem gyfartal yn erbyn yr Alban yn 1885, a chwaraeodd dros 150 o weithiau i Gaerdydd.

"Roedd Frank Hill yn un o sêr cyntaf rygbi Cymru - yn debyg i Sam Warburton ei oes," meddai ymddiriedolwr yr Hall of Fame, Rob Cole.

"Roedd yn chwarae yn rheolaidd dros Gaerdydd pan yn 17 oed, a chwaraeodd i Gymru am y tro cyntaf dri diwrnod cyn ei ben blwydd yn 19."

Image copyright Dreweatts Auctioneers
Image caption Roedd Frank Hill hefyd yn gweithio fel cyfreithiwr yng Nghaerdydd

Mae'r elusen wedi rhoi hanner y £3,000 mae Mr Lanning yn ei ofyn am y fedal, ac yn gobeithio perswadio Clwb Rygbi Caerdydd neu Undeb Rygbi Cymru i dalu'r gweddill.

"Mae pawb yn ymwybodol na fydd y cynnig hwn ar gael am byth, ac rydw i'n deall bod Undeb Rygbi Cymru wedi trafod y mater mewn cyfarfod y bwrdd felly bydd rhaid aros i weld.

"Rydw i'n obeithiol mwy na dim y gallwn ni brynu'r fedal, a'i harddangos un ai ym Mharc yr Arfau neu Stadiwm y Mileniwm.

"Cafodd Frank Hill ei ddisgrifio gan gyd-chwaraewyr fel y chwaraewr gorau i ddod o Gaerdydd, ac roedd yn gyfrifol am ddechrau oes ddisglair i rygbi Cymru.

"Felly, rydw i'n meddwl ei fod yn hynod bwysig i sicrhau'r fedal yma i'r cefnogwyr."