Setliad datganoli Cymru: 'Diffyg rhesymeg'

Fflag Cymru
Image caption Mae'r adroddiad yn dweud bod angen i Gymru aros o fewn yr UE

Mae "diffyg rhesymeg" tu ôl i'r setliad datganoli presennol i Gymru, yn ôl adroddiad sydd wedi ei ryddhau'r wythnos hon.

Mae'n dod i'r casgliad bod mwy o ddatganoli ond yn "fater o amser".

Yn ogystal mae'n honni bod parhad y DU fel gwlad o fewn yr Undeb Ewropeaidd (UE) o bwys mawr i Gymru.

Mae Swyddfa Cymru yn dweud y bydd ffiniau'r setliad datganoli yn cael eu hystyried fel rhan o waith y Comisiwn Silk.

'Pryd nid os'

Penderfynodd yr Academi Brydeinig a Chymdeithas Ddysgedig Cymru gyhoeddi'r adroddiad yn dilyn cynhadleddau a gafodd eu cynnal ym mis Mai 2013.

Roedd y rhain yn cael eu harwain gan arbenigwyr ym meysydd llwyodraethiant, gwariant cyhoeddus a diplomyddiaeth.

Mae'r adroddiad yn edrych ar y cysylltiadau hanesyddol a chymdeithasol sy'n bodoli rhwng Cymru, gweddill y DU ac Ewrop.

Daw i'r casgliad nad yw'r setliad datganoli sydd yn bodoli ar gyfer Cymru ar hyn o bryd yn gwneud llawer o synnwyr ac mai "pryd a sut, nid os, yw hi y bydd mwy o ddatganoli o San Steffan yn digwydd".

'Dim rhesymeg'

Dywed yr adroddiad: "Mae'n ymddangos nad oes rhesymeg tu ôl i lawer o rannau o'r setliad datganoli; dywedodd Mr Silk mai'r dyma fyddai ffocws ei gomisiwn ar bwerau i'r Cynulliad Cenedlaethol, gan ystyried gwahanol fodelau o ddatganoli.

"O dan setliad yr Alban mae'r pwerau ganddynt os nad yw San Steffan yn nodi fel arall ac mae'n sefyllfa yng Ngogledd Iwerddon yn debyg.

"Ond yng Nghymru mae'r pwerau sydd wedi eu datganoli wedi ei nodi, gyda phopeth arall yn aros o dan awdurdodaeth y DU.

"Oes unrhyw egwyddor y tu ôl i hyn 'ta damwain ydyw? Os oes egwyddor, yw e'n un sy'n gallu gwrthsefyll cael ei graffu? Os mai damwain ydyw, yw e'n ddamwain hapus? Yw e'n cael ei amddiffyn oherwydd diogrwydd?

"Mae'r mater o le mae'r linell ddatganoli'n cael ei thynnu yn un sy'n cael ei hymladd ar draws y ffiniau."

'Angen penderfynu'

Mewn ymateb i'r adroddiad, dywedodd llefarydd ar ran Swyddfa Cymru: "Mae Comisiwn Silk yn ymchwilio i bwerau'r Cynulliad Cenedlaethol fel rhan dau o'i waith ar hyn o bryd ac mae ffiniau'r setliad datganoli yn rhan o'r gwaith hwn.

"Mae disgwyl y bydd yn adrodd ei ddarganfyddiadau yn y gwanwyn y flwyddyn nesaf a bydd y llywodraeth yn ystyried yr argymhellion yn ofalus."

Mae'r adroddiad hefyd yn dweud y byddai penderfyniad gan y DU i adael yr UE yn "bron yn sicr yn niweidiol i Gymru".

Yn ogystal mae'n ystyried pa effaith mae datganoli wedi ei gael o fewn gwledydd eraill yn Ewrop sef Gwlad Belg, Ffrainc, yr Almaen a Sbaen.

Wrth gloi mae gan yr awduron neges glir ar gyfer dinasyddion Cymru: "Mae gwledydd di-wladwriaeth angen penderfynu ar yr hyn maen nhw eisiau".

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.