Galw am gwest newydd i farwolaeth milwr

Milwyr
Image caption Bu farw'r milwyr Benton, James, Gray a Collinson yn Deepcut

Mae ymgyrchwyr dros hawliau dynol wedi galw am gynnal cwest newydd i farwolaeth milwr 18 oed o Sir Ddinbych.

Mae Liberty yn cynrychioli rhieni Cheryl James o Langollen, bu farw o anafiadau saethu ym mis Tachwedd 1995 ym marics Deepcut yn Surrey.

Roedd hi'n un o bedwar milwr fu farw ar y safle rhwng 1995 a 2002, gan arwain at honiadau o fwlio a chamdriniaeth yno.

Dywedodd swyddfa'r Twrne Cyffredinol eu bod yn ystyried y cais.

Ymchwiliad

Fisoedd cyn marwolaeth Cheryl James, cafodd y Preifat Sean Benton, 20, o Hastings, ei ddarganfod yn farw gydag anafiadau saethu.

Ym mis Medi 2001, cafodd y Preifat Geoff Gray, o Seaham yn Swydd Durham ei ddarganfod wedi ei saethu ddwywaith yn ei ben, a chwe mis yn ddiweddarach, cafodd y Preifat James Collinson, 17, o Perth ei ddarganfod yn farw gydag anaf saethu.

Cafodd ymchwiliad ei gynnal gan Heddlu Surrey yn 2002, wedi pwysau gan deuluoedd oedd yn gwrthod yr awgrym fod y milwyr wedi lladd eu hunain, ac roedd yna alwadau am ymchwiliad cyhoeddus.

Daeth adroddiad gan yr Arolygaeth Addysg i Oedolion, a gomisiynwyd gan weinidog y lluoedd arfog, i'r casgliad fod angen newidiadau sylweddol mewn hyfforddiant milwyr newydd.

Galwodd ymchwiliad diweddarach gan ddirprwy farnwr yr Uchel Lys, Nicholas Blake QC, am ombwdsman annibynnol ar gyfer y lluoedd arfog, ond gwrthododd alwadau'r teuluoedd am ymchwiliad cyhoeddus.

Casglodd hefyd fod Preifat Gray, Preifat James a'r Preifat Benton wedi lladd eu hunain.

Cwest newydd

Cafodd rheithfarn agored ei chofnodi mewn cwest yn fuan ar ôl marwolaeth Cheryl James.

Ddydd Gwener, dywedodd Liberty eu bod yn gwneud cais i gynnal cwest newydd i'r farwolaeth, a'u bod yn bwriadu gwneud yr un peth ar ran rhieni Sean Benton.

Dywedodd y grwp eu bod yn gwneud y cais dan y Ddeddf Hawliau Dynol, i gael gafael ar ddogfennau nad yw teulu Cheryl James erioed wedi eu gweld.

Mae Liberty yn honni bod yna 44 o gyfrolau o ddatganiadau, dogfennau, nodiadau a ffotograffau yn cynnwys tystiolaeth sydd erioed wedi ei harchwilio yn llawn.

Gellir cynnal cwest o'r newydd os oes yna dystiolaeth o dwyll, afreoleidd-dra o ran gweithrediadau, ymchwiliad annigonnol, neu dystiolaeth newydd.

Os yw'r Twrne Cyffredinol caniatau'r cais, bydd y mater yn cael ei gyfeirio at yr Uchel Lys i'w ystyried, dywedodd Liberty.

Dywedodd swyddog cyfreithiol Liberty, Emma Norton: "Mae teulu Cheryl wedi cael eu gwrthod yn rheolaidd gan y wladwriaeth wrth iddyn nhw geisio darganfod beth ddigwyddodd i'w merch - dim ond cwest newydd all roi iddyn nhw'r gwirionedd y maen nhw yn ei haeddu."

Mae rhieni Cheryl, Des a Doreen James wedi son am y siom ei bod hi wedi cymryd bron i 18 mlynedd i gael hyd yn oed gwybod am y dystiolaeth yn ymwneud â marwolaeth eu merch.

"Ni ddylai unrhyw deulu orfod mynd drwy'r hyn rydym ni wedi ei brofi, ac mae'r ffaith nad oes ymchwiliad ystyrlon i'r marwolaethau yn Deepcut wedi ei gynnal, yn staen ar onestrwydd pawb sy'n gysylltiedig."

Dywedodd llefarydd ar ran y Twrne Cyffredinol eu bod wedi derbyn cais gan Liberty yn gofyn am ganiatad i wneud cais am gwest newydd, a bod y cais hwnnw'n cael ei ystyried.

Straeon perthnasol