Pryder am therapi iechyd meddwl i gyn filwyr

Llun
Image caption Dywedodd un cyn filwr bod y therapi wedi ei adael yn teimlo fel ei fod eisiau lladd ei hun

Mae ymchwiliad gan raglen Week In Week Out BBC Cymru wedi darganfod bod yna risg i gyn filwyr sy'n dioddef o broblemau iechyd meddwl, gan gynnwys PTSD, yn deillio o un math o therapi sy'n cael ei defnyddio gan elusen Gymreig.

Mae Healing the Wounds ym Mhorthcawl wedi cael cais i roi'r gorau i ddefnyddio Rhaglennu Niwro-ieithyddol (NLP), therapi sydd ddim yn cael ei reoleiddio nac wedi ei gymeradwyo ac sy'n gallu gwaethygu symptomau cleifion.

Ond mae Healing the Wounds yn dweud eu bod yn casglu data i brofi effeithiolrwydd y driniaeth.

'Diffyg tystiolaeth'

Dywedodd Dr Neil Kitchiner, pennaeth gwasanaeth Lles ac Iechyd Cyn Filwyr Cymru gyfan, wrth Week in Week Out nad oedd wedi gweld tystiolaeth o'r driniaeth yn gweithio.

"Does yr un ohonyn nhw wedi eu gwella cyn belled a wela' i, ar ôl tridiau o driniaeth," meddai.

"Mae rhai wedi mynd yn sâl iawn o ganlyniad i fynd yno ac maent wedi bod angen llawer o gefnogaeth gan y gwasanaeth iechyd ac elusennau cyn filwyr.

"Rydym wedi gofyn iddynt roi'r gorau iddi.

"Rydym wedi dangos y dystiolaeth o'r gwasanaeth iechyd ac o ganllawiau'r Sefydliad Cenedlaethol Rhagoriaeth mewn Iechyd a Gofal (NICE), rydym wedi rhannu ein pryderon gyda nhw ond eto maen nhw'n parhau i weithredu yn y modd maen nhw."

Cafodd Healing the Wounds ei sefydlu gan Kevin a Carol Richards, o Ben-y-bont ar Ogwr, ac mae wedi codi bron i £500,000 dros y tair blynedd ddiwetha'.

Maent yn mynnu eu bod yn cynnig therapi amgen sy'n ddiogel ac effeithiol i gyn filwyr.

'Teimlo'n waeth'

Ond ar y rhaglen, mae rhai yn disgrifio sut yr oeddynt yn teimlo'n waeth ar ôl cwrs preswyl am dridiau, pan oedd cyn filwyr yn cael eu hanfon i westy dros nos.

Dywedodd un bod y therapi wedi gwneud iddo feddwl am ladd ei hun.

"Fe wnes i ddeuddydd llawn ac ar y trydydd fe wnes i adael a daeth fy ngwraig i'm casglu," meddai'r cyn filwr.

"Pan ddaeth hi drwy'r drysau, roedd yn rhyddhad mawr, roeddwn i'n teimlo'n waeth na phan es i mewn i Healing the Wounds gynta'."

Anfonodd Week In Week Out gyn filwr yno'n gudd i weld beth oedd yn cael ei gynnig.

Dywedodd y cyn filwr, sydd ddim yn diodde' o PTSD ond a ddisgrifiodd rai o'r symptomau, fod Carol Richards wedi dweud wrtho yn ystod y therapi iddi gymryd ond 20 munud i helpu un milwr a oedd wedi gweld nifer o'i gyd-filwyr yn cael eu lladd.

Doedd dim ymgais wedi'i wneud i gysylltu â meddyg teulu'r cyn filwr cudd i holi am ei iechyd corfforol na meddyliol cyn iddo ddechrau'r driniaeth.

'Gallai fod yn beryglus'

Meddai'r Athro Neil Greenberg, cyd-gyfarwyddwr y Ganolfan Academaidd ar gyfer Iechyd Meddwl ym maes Amddiffyn yng Ngholeg Kings, Llundain:

"Os yw'r grŵp yma sydd ddim â chymwysterau meddygol ac sydd ddim yn gwybod hanes cyfan triniaeth person, gan nad ydy hynny ganddyn nhw, gallai hynny achosi rhai problemau real, gallai fod yn eitha' peryglus."

Dywedodd Healing the Wounds eu bod yn casglu data i brofi bod eu triniaeth yn effeithiol, ond yn ôl yr Athro Greenberg, os nad oes hap-brofion gyda rheolydd (randomised controlled trials) yn cael eu cynnal, does dim modd ei sefydlu fel triniaeth addas ar gyfer PTSD.

Ychwanegodd: "Dyw NLP ddim wedi cael ei archwilio trwy dreialon gwyddonol priodol i ddangos ei fod yn gweithio.

"Y pwynt allweddol yw, hyd yn oed os yw rhywun yn teimlo'n dda ar ddiwedd sesiwn, does yna ddim gwarant y byddan nhw'n teimlo'n dda yn y dyfodol.

"Ac o ystyried ein bod yn gwybod bod gan therapïau seicolegol y potensial i niweidio mae angen i ni wneud y treialon hynny."

Bydd y rhaglen hefyd yn datgelu bod rheoleiddwyr wedi ymchwilio i gymwysterau un person a oedd yn cael ei ddisgrifio'n gamarweiniol fel seicolegydd clinigol a pharafeddyg tra'n helpu cyn filwyr ar ran yr elusen.

Yn ôl John Yandle, o Flaenafon, doedd Healing the Wounds ddim wedi gwirio ei gymwysterau cyn iddo ddechrau cwnsela pobl â PTSD a oedd wedi troi at yr elusen am gymorth.

Mae'r Cyngor Proffesiynau Iechyd a Gofal (HCPC), sy'n plismona'r defnydd priodol o deitlau swydd gan gynnwys parafeddyg neu seicolegydd clinigol, wedi gorchymyn iddo beidio â defnyddio'r teitlau yn y dyfodol.

Mae Mr Yandle, sydd yn meddu ar gymwysterau cwnsela, yn gwadu iddo gamarwain pobl yn fwriadol ac yn dweud bod yr elusen wedi gwneud camgymeriad trwy gyfeirio ato fel parafeddyg ar eu gwefan.

System reoleiddio

Mae Darren Millar, cadeirydd grŵp trawsbleidiol y Cynulliad ar y Lluoedd Arfog, yn galw am wella'r modd y mae elusennau sy'n cynnig gwasanaethau iechyd meddwl i gyn filwyr yn cael eu rheoleiddio.

Meddai: "Gan nad oes unrhyw reoleiddio gall unrhyw un sefydlu eu hunain fel ymarferydd NLP a does neb yn monitro ansawdd eu gwaith felly mae hynny'n gosod risgiau posib yn y maes i unrhyw un sy'n cael mynediad i'r math yna o wasanaethau."

"Yr hyn rydym ni angen yw trefniadau priodol ar gyfer goruchwylio ansawdd y gwaith sy'n cael ei wneud gan unrhyw elusen sy'n rhoi cefnogaeth i gyn filwyr.

"Yr hyn sy'n bwysig yw mesur y canlyniadau pan fo unrhyw sefydliad yn cynnig y math hwn o wasanaeth i weld a yw'n gwneud gwahaniaeth go iawn ym mywydau'r bobl sy'n cysylltu â nhw."

Mae'r Comisiwn Elusennau wedi cadarnhau eu bod yn ymchwilio i Healing the Wounds a'i gysylltiadau gyda mudiad 'Forces Aid Foundation', a sefydlwyd gan Kevin Richards ac sy'n cael ei ddisgrifio'n gamarweiniol fel elusen ar y wefan.

Diolchodd Mr Richards y rhaglen am dynnu sylw at y camgymeriad a dywedodd y byddai'n addasu'r wefan.

Mae Llywodraeth Cymru'n dweud eu bod wedi gwario £500,000 ar Wasanaeth Iechyd a Lles Cyn Filwyr Cymru gyfan.

Ychwanegodd llefarydd ar eu rhan: "Rydym yn glir y dylai unrhyw gorff sy'n cynnig triniaeth ar gyfer unrhyw gyflwr sicrhau eu bod yn cydymffurfio â chanllawiau sydd wedi eu seilio ar dystiolaeth.

"Mae hwn yn amod i'r gwasanaeth iechyd ond yn ddisgwyliedig ar gyfer arfer da yn fwy cyffredinol."

Bydd rhaglen Week In Week Out i'w gweld ar BBC One Wales nos Fawrth, Hydref 22, am 10:35yh.

Straeon perthnasol

Hefyd ar y BBC

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.