Galw am ddiogelu ysgolion ffydd yn erbyn toriadau

Bws
Image caption Mae nifer o gynghorau yn ystyried cael gwared o wasanaethau bws am ddim i ysgolion ffydd

Mae'r Eglwys Anglicanaidd a'r Eglwys Gatholig yng Nghymru yn dweud y dylai ysgolion ffydd gael yr un lefel o amddiffyniad ag ysgolion cyfrwng Cymraeg yn erbyn toriadau gan lywodraeth leol.

Maen nhw'n honni bod cynlluniau rhai cynghorau i atal y ddarpariaeth o drafnidiaeth am ddim i ysgolion ffydd yn peryglu dyfodol yr ysgolion yn yr ardaloedd yna.

Mae gan awdurdodau lleol ddyletswydd statudol i ddarparu cludiant am ddim i ysgolion uwchradd, os yw plentyn yn byw dros dair milltir i ffwrdd.

Ond, mae'r angen i ddarparu cludiant i ysgol ffydd, os oes ysgol arall yn agosach, yn ddewisol i'r cyngor.

Mae ysgolion cyfrwng Cymraeg wedi cael eu hamddiffyn gan y newidiadau yma i olygu bod rhaid darparu cludiant am ddim i ddisgyblion.

250 ysgol

Mae tua 250 o ysgolion ffydd yng Nghymru, a'r mwyaf tebygol i gael eu heffeithio yw Ysgolion Uwchradd Catholig, oherwydd canran y disgyblion sy'n teithio ar fysiau.

Hyd yn hyn mae un cyngor, Castell-nedd Port Talbot, wedi penderfynu peidio darparu cludiant am ddim i ysgolion ffydd.

Mae cynghorau Pen-y-bont a Chonwy yn trafod gwneud yr un peth. Bydd ymgynghoriad ym Mhen-y-bont fis nesaf ar y cynlluniau, all arbed hyd at £500,000 y flwyddyn.

Mae Cyngor Sir Fflint wedi penderfynu peidio ariannu trafnidiaeth, heblaw bod disgyblion yn gallu profi eu ffydd gyda thystysgrif bedydd.

Yn Wrecsam, mae'r cyngor wedi penderfynu peidio darparu trafnidiaeth am ddim i unrhyw ysgol, os oes ysgol arall yn agosach.

Niweidio ysgolion?

Mae rhai arweinwyr eglwysig yn credu gall y penderfyniad niweidio ysgolion ffydd.

"Gall penderfyniadau nifer o awdurdodau, a bwriad cynghorau eraill, gael effaith hirdymor ar fodolaeth ysgolion ffydd yng Nghymru," meddai'r Monsignor Bob Reardon, o esgobaeth Caerdydd.

"Rydw i'n cydnabod bod angen i awdurdodau lleol ddelio hefo toriadau llym i'w cyllidebau ond mae tynnu trafnidiaeth am ddim i ysgolion ffydd yn benderfyniad sy'n anwybyddu oblygiadau'r dyfodol.

"Gallaf weld ei fod yn bragmatig, ond bydd yn effeithio ar gynaladwyedd ysgolion ffydd. Mae trafnidiaeth yn hanfodol er mwyn cynnal addysg yn yr ysgolion yma."

'Anfanteisio rhieni'

Mae Monsignor Reardon yn dweud y bydd rhaid i nifer o ysgolion edrych at y dyfodol ac os yw'n bosib parhau fel ysgol ffydd. Mae hefyd yn credu y bydd hynny yn rhoi rhieni ar anfantais, gan fydd costau trafnidiaeth gyrru plant i ysgol ffydd yn ormod i rhai teuluoedd.

"Mae rhieni yn cael eu heffeithio oherwydd mae ganddyn nhw'r hawl i ddewis y math o addysg mae eu plant yn cael.

"Os ydych yn tynnu trafnidiaeth am ddim, rydych chi'n anwybyddu hawl rhieni i wneud y penderfyniad yna."

Hoffai weld ysgolion ffydd yn cael yr un amddiffyniad ag ysgolion cyfrwng Cymraeg, fydd yn parhau i gael trafnidiaeth am ddim i ddisgyblion.

"Rydw i'n galw ar gynghorau i ystyried y dyfodol wrth wneud eu penderfyniadau oherwydd os ydyn nhw'n tynnu trafnidiaeth am ddim i ysgolion ffydd, a bod hynny'n effeithio ar gynaladwyedd yr ysgolion, ni fydd amrywiaeth o fewn addysg sydd ar gael."

'Diffyg parch'

Bydd y newid hefyd yn effeithio ar y 162 o ysgolion Eglwys yng Nghymru sy'n bodoli.

Dywedodd ymgynghorydd addysg i'r Eglwys yng Nghymru, Edwin Counsell bod y penderfyniadau yn dangos diffyg ystyriaeth am y dyfodol a diffyg parch.

Dywedodd llefarydd ar ran Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru:

"Mae llywodraeth leol yng Nghymru wedi dechrau'r cyfnod economaidd mwyaf anodd yn ei hanes, a bydd rhaid i bob cyngor gydbwyso lleihad mewn adnoddau gyda chynnydd mewn galw am wasanaethau cyhoeddus.

"Mae cynghorau lleol yn gwneud popeth yn eu gallu i amddiffyn gwasanaethau ond bydd llawer o ardaloedd sydd ddim yn statudol, fel trafnidiaeth am ddim i ysgolion ffydd, yn wynebu pwysau eithriadol yn y dyfodol,

"Wrth ystyried newidiadau i wasanaethau trafnidiaeth ysgol, mae gan gynghorau ddyletswydd glir i hyrwyddo mynediad i addysg yn yr iaith Gymraeg, ond nid oes dyletswydd statudol o'r fath yn bodoli i ddisgyblion mewn ysgolion ffydd."

Straeon perthnasol