Nelson Mandela wedi marw

Nelson Mandela
Image caption Cyhoeddwyd marwolaeth Nelson Mandela gan yr Arlywydd Jacob Zuma

Mae Nelson Mandela, arlywydd du cyntaf De Affrica, wedi marw.

Mewn datganiad dywedodd arlywydd presennol y wlad, Jacob Zuma, fod Mr Mandela bellach mewn hedd.

"Mae ein cenedl wedi colli ei mab mwyaf," meddai.

Roedd Nelson Mandela wedi bod yn wael ers cryn amser ac wedi bod yn derbyn gofal yn ei gartref am afiechyd ar yr ysgyfaint wedi cyfnod o dri mis yn yr ysbyty.

Cyhoeddodd Mr Zuma y bydd Mr Mandela yn cael angladd gwladol, ac y bydd baneri yn hedfan ar hanner mast.

Dywedodd wrth ei gyd-wladwyr: "Fe ddaeth Nelson Mandela â ni ynghyd a gyda'n gilydd y gwnawn ni ffarwelio ag ef."

'Golau mawr wedi diffodd'

Enillodd Nelson Mandela wobr heddwch Nobel yn 1993, ac roedd yn wladweinydd mawr ei barch ar y llwyfan rhyngwladol oherwydd ei neges o gymod, ar waetha'r ffaith iddo gael ei garcharu am 27 mlynedd.

Dywedodd Arlywydd yr UDA Barack Obama fod Mr Mandela wedi cyflawni mwy nac y gellid ei ddisgwyl gan unrhyw ddyn.

"Rydym wedi colli un o'r bodau dynol mwyaf dylanwadol, gwrol a gwirioneddol dda y bydd unrhyw un ohonom yn rhannu amser gydag e ar y ddaear hon. Dyw e ddim bellach yn perthyn i ni - mae'n perthyn i'r oesoedd," meddai Mr Obama.

Yn ôl y Prif Weinidog David Cameron: "Mae golau mawr wedi ei ddiffodd yn y byd. Roedd Nelson Mandela yn ffigwr aruthrol yn ein hamser ni... yn arwr byd-eang."

Dywedodd y Prif Weinidog Carwyn Jones: "Yr unig ffordd i ddisgrifio Nelson Mandela yw fel un o'r ffigyrau mwyaf y cyfnod modern. Nid llawer o bobl sy'n gallu dweud eu bod nhw wedi newid hanes eu gwlad er gwell gan ddod â, beth oedd bryd hynny yn gymdeithas wedi ei rhannu, at ei gilydd.

Fe wnaeth teulu Peter Hain ffoi o Dde Affrica oherwydd eu cefnogaeth i Nelson Mandela.

Wrth dalu teyrnged i "Madiba", bu Mr Hain yn dwyn i gof ymweliad Nelson Mandela â Chaerdydd yn y nawdegau.

'Dylanwad anferth'

"Fe welodd Caerdydd y diwrnod yna berfformiad clasurol gan Mandela.

"Fe anwybyddodd fy mraich oedd yn ceisio'i arwain a stopiodd ger grwp o blant ysgol gynradd oedd yn disgleirio mewn gwisg draddodiadol Gymreig.

"Wrth i'r holl bobl bwysig ddisgwyl yn chwysu a hithau'n ddiwrnod anarferol o boeth, dechreuodd ganu Twinkle Twinkle Little Star i'r plant.

"Dysgais yn ddiweddarach mai ei blant oedd yr hyn y gwnaeth e ei golli fwyaf yn ystod ei gyfnod dan glo yn Robben Island."

Dywedodd Uzo Iwobi, prif weithredwr Race Council Cymru, corff sy'n cynrychioli nifer o sefydliadau a mudiadau sy'n gweithredu yn erbyn hiliaeth a rhagfarn, fod marwolaeth Mr Mandela "yn nodi ennyd ar gyfer myfyrdod personol ar y dylanwad anferth a gafodd ar y frwydr i ddiweddu gormes, nid yn unig yn Ne Affrica, ond o gwmpas y byd ac yma yng Nghymru.

"Mae ysbryd diflino Mr Mandela a'i ymrwymiad i greu cymdeithas fwy cyfiawn, cyfartal a theg yn dal i gael effaith yng Nghymru heddiw.

"Mae hi nawr yn fater i bawb ohonom sy'n byw yma i sicrhau bod ei waddol yn parhau a does dim teyrnged yn fwy gweddus iddo nac i barhau ei ymrwymiad gydol oes i ddiweddu gormes."

Arwr heddwch

Cafodd Nelson Mandela ei eni yn 1918. Ymunodd â'r ANC yn 1943 pan oedd yn fyfyriwr.

Ymgyrchodd gydag arweinwyr eraill yr ANC yn erbyn apartheid.

Fe'i dedfrydwyd i garchar am oes yn 1964, ond cafodd ei ryddhau yn 1990 wrth i Dde Affrica ddechrau newid.

Fe'i etholwyd yn arlywydd du cyntaf De Affrica yn 1994. Ildiodd yr awenau wedi pum mlynedd yn y swydd.

Daeth yn lys-gennad blaenllaw dros ei wlad, gan ymgyrchu ar fater HIV/Aids a chwaraeodd rhan allweddol mewn sicrhau bod cystadleuaeth cwpan pêl-droed y byd yn cael ei chynnal yn Ne Affrica yn 2010.

Bu hefyd yn rhan o drafodaethau heddwch nifer o wledydd.

Straeon perthnasol