Gwasanaeth i gofio trychineb Cadeirlan Santiago

clychau Santiago
Image caption Bu clychau Santiago yng Nghymru am 150 mlynedd

Ddydd Sul, mae gwasanaeth arbennig yn cael ei gynnal yn Eglwys yr Holl Seintiau yn Ystumllwynarth, Abertawe, i gofio 150 mlynedd ers trychineb tân Santiago.

Mae cysylltiad arbennig rhwng yr Eglwys a phrif ddinas Chile.

Cafodd clychau Eglwys La Compania de Jesus yn Santiago eu gwerthu fel sgrap a'u cludo ar long i Abertawe wedi tân yn 1863.

Yn y tân yn ystod gŵyl Babyddol y Beichiogi Dihalog fe gafodd mwy na 2,500 eu lladd a chafodd yr eglwys ei dinistrio heblaw am bump o glychau.

Prynodd y masnachwr Graham Vivian dair a'u cludo i Eglwys Yr Holl Seintiau yn Ystumllwynarth lle roedd gan ei deulu sedd barhaol.

Cafodd y clychau eu cynllunio yn Abertawe, a'u hanfon i Chile am y tro cynta' yn 1843.

Yn 2010, gofynodd llywodraeth Chile am y clychau'n ôl. Cafodd y clychau eu cludo'n ôl i Santiago fis Medi'r flwyddyn honno, wedi eu hebrwng gan gadlongau Llynges Prydain a Chile.

Yn rhan o'r digwyddiadau i gofio'r drasiedi, mae'r cyfansoddwr lleol, Vernon Hopkins, wedi cyfansoddi a recordio tair cân gyda Chôr Ffilharmonig Abertawe, ac mae llyfr am hanes y clychau wedi ei ryddhau.