Taclo tlodi: Ysgolion angen gwneud mwy

Plant eraill
Image caption Mae Estyn yn credu bod angen i ysgolion wario'r arian amddifadedd yn well

Dylai Llywodraeth Cymru wneud mwy i leihau'r effaith mae tlodi'n ei gael ar gyflawniad disgyblion, yn ôl Estyn.

Mae'r corff arolygu ysgolion hefyd yn dweud nad yw ysgolion yn gwneud defnydd da o'r arian sy'n cael ei roi iddyn nhw gan Lywodraeth Cymru ar gyfer helpu plant o gefndiroedd difreintiedig.

Mae cyfarwyddwr cynorthwyol Estyn wedi dweud wrth BBC Cymru bod angen mynd i'r afael â phroblemau sy'n cael eu hachosi gan dlodi ar frys oherwydd eu bod yn ei gwneud hi'n anodd i'r llywodraeth gyrraedd eu targedau.

Mewn ymateb i'r adroddiad, mae'r llywodraeth wedi dweud eu bod nhw eisoes yn cymryd camau er mwyn delio â'r broblem.

Problemau unigryw

Ar hyn o bryd mae gan y llywodraeth dair prif flaenoriaeth - sef llythrennedd, rhifedd a thorri'r cysylltiad rhwng tlodi a chyrhaeddiad isel.

Yn ôl Estyn, mae'r pwyslais hyd yn hyn wedi bod ar y ddau gyntaf - maen nhw'n credu y dylai mwy o bwyslais gael ei roi ar y trydydd.

Mewn adroddiad newydd, dywed Estyn fod y disgyblion yma'n wynebu anawsterau nad yw eraill yn eu hwynebu.

"Mae dysgwyr o gefndiroedd difreintiedig yn tueddu i fod â rhieni sy'n llai tebygol i fod yn rhan o'u haddysg ac yn fwy tebygol o fod â chanfyddiad negyddol o addysg.

"Mae nifer o ysgolion hefyd yn casglu nad yw rhieni wastad eisiau gweithio'n agos gyda gwasanaethau ac asiantaethau a allai eu helpu, felly maen nhw'n gweithio'n galed i adeiladu perthynas o ymddiriedaeth gyda rhieni."

Angen gwneud mwy

Yn ddiweddar, dywedodd y Gweinidog Addysg Huw Lewis ei fod am weld mwy o ganolbwyntio ar ddisgyblion o gefndiroedd tlotach. Ond dywed Estyn nad yw'r ysgolion wedi gwneud digon i'r perwyl hwnnw eto.

Meddai'r adroddiad: "Er bod nifer o ysgolion yn ddiweddar wedi canolbwyntio'n fwy ar bwysigrwydd gwella safonau a lles disgyblion difreintiedig, dydy taclo tlodi yn dal ddim yn flaenoriaeth digon uchel i ysgolion ar draws Cymru.

Image caption Mae Huw Lewis wedi dweud ei fod yn awyddus i fynd i'r afael â'r broblem

"Er enghraifft, dim ond lleiafrif o'r ysgolion oedd â chynlluniau penodol ar gyfer hyfforddi staff ym maes lleihau effaith tlodi ar gyflawniad yn 2012-2013."

Mae Jessica Scott, cyfarwyddwr cynorthwyol Estyn, yn credu bod angen datrys y broblem honno cyn bod modd datrys rhai eraill mewn modd effeithiol.

Dywedodd: "Fedrwch chi ddim taclo llythrennedd a rhifedd heb daclo tlodi oherwydd, ar gyfer y disgyblion hyn, os nad ydych chi'n mynd i'r afael â'r ffactorau amrywiol hynny sy'n golygu na allan nhw ddysgu cystal ag y gallan nhw, yna fyddan nhw ddim yn gallu datblygu eu sgiliau llythrennedd a rhifedd.

"Felly mae'n rhaid i chi edrych ar y pecyn cyfan."

'Angen targedu'n well'

Yn 2012, cyflwynodd Llywodraeth Cymru'r Grant Amddifadedd Disgyblion i gefnogi gweithredu ar leihau effaith tlodi ar gyflawniad addysgiadol.

Mae pob ysgol yn derbyn cyfran o'r grant yn unol â nifer y disgyblion rhwng 5 a 15 oed sy'n derbyn prydau ysgol am ddim, sy'n golygu £450 ychwanegol ar gyfer pob disgybl cymwys.

Mae gan ysgolion hyblygrwydd ar sut maen nhw'n gwario'r arian ond maen nhw'n cael eu hannog i ganolbwyntio ar lythrennedd a rhifedd.

Ychwanegodd Ms Scott:

"Yn gyffredinol, dyw ysgolion ddim yn defnyddio'r grantiau hynny'n ddigon da i dargedu'r disgyblion difreintiedig, rheiny sydd yn ddifreintiedig oherwydd tlodi.

"Maen nhw'n ceisio gwella perfformiad disgyblion cyflawniad is, neu o allu is, yn hytrach na thaclo'n benodol y rheiny sydd yn ddifreintiedig oherwydd tlodi, sef prif bwrpas y grant."

'Mater o gydraddoldeb'

Wrth ymateb i'r adroddiad, dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru:

"Gallu a dyfalbarhad, nid incwm teuluol, ddylai bennu llwyddiant addysgiadol. Rydyn ni wedi ymrwymo'n llwyr i dorri'r cysylltiad rhwng amddifadedd a chyflawniad addysgiadol ac mae'n siomedig fod gormod o ysgolion yn dal ddim yn deall bod hyn yn fater cydraddoldeb.

"I helpu ysgolion i fynd i'r afael â hyn rydym wedi cyflwyno'r Grant Amddifadedd Disgyblion.

"Bwriad y grant yw cynorthwyo plant i oresgyn y rhwystrau ychwanegol y maen nhw'n eu hwynebu o ganlyniad i fyw mewn tlodi ac i ddal i fyny â'u cyfoedion.

"Rydym yn dyblu maint y GAD am un flwyddyn yn unig yn ystod 2014-2015 i gyflymu'r cynnydd yn y maes hwn.

"Rydym yn disgwyl i ysgolion wneud defnydd da o'r cyllid ychwanegol i gyflwyno dulliau cynaliadwy i leihau'r gwahaniaeth yng nghyflawniad plant tlotaf Cymru a'u cyfoedion."

Straeon perthnasol

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.