Maethu: Galwad i ddilyn yr Alban

Rhieni maeth
Image caption Mae'r Alban a Lleogr eisoes wedi newid y gyfraith yn y maes hwn

Gyda'r Alban yn cyhoeddi'r wythnos ddiwethaf ei bod am ddilyn Lloegr drwy roi'r hawl i bobol ifanc gael cartref maeth tan y maen nhw'n 21 oed, mae pwysau cynyddol ar Gymru i wneud yr un peth.

Ar hyn o bryd yng Nghymru, does dim hawl gan berson ifanc gael cartref maeth ar ôl iddyn nhw gyrraedd 18 oed.

Ar raglen Manylu ar Radio Cymru ddydd Mercher, bydd dau berson ifanc sydd wedi bod drwy'r system maethu yn siarad am eu profiadau nhw ac yn galw ar Lywodraeth Cymru i newid y gyfraith.

Rhy ifanc

Un ohonyn nhw ydi Kyle Parry, sy'n 18 oed ac yn byw yn Llanllyfni yng Ngwynedd. Bu mewn gofal gyda rhieni maeth ers iddo fod yn dair oed, ond nawr mae'n gorfod byw ar ei ben ei hun am y tro cyntaf.

Dywedodd: "Fasa well gen i fod wedi aros efo nhw. O'n i'nmwynhau bywyd fi'n fanna.

"Tydi 18 ddim yn oed i fyw ar ben dy hun rili, er yn llygadai'r gyfraith ti'n ddyn rŵan, dwyt ti dal ddim yn dallt dim byd am y byd - dim ond be ma' ysgol a coleg wedi dysgu i chdi - mond hynny ti'n gwybod rili, sgen ti ddim profiad o ddim arall. Faswn i'n neidio ar y cyfle fynd yn ôl."

Ym marn nifer sy'n gweithio yn y maes gofal plant, mae 18 oed yn rhy ifanc i bobl ifanc sydd wedi bod mewn gofal i fyw ar ben eu hunain.

Yn Lloegr, mae'r llywodraeth wedi cyflwyno newid yn y gyfraith ac wedi addo £40,000 ychwanegol i dalu i rieni maeth ofalu amdanyn nhw nes eu bod yn 21 oed.

Coleg

Mae'r elusen Gweithredu Dros Blant yn ymgyrchu dros newid y gyfraith yng Nghymru.

Dywedodd Jason Hughes, un o reolwyr yr elusen yng Nghymru: "Byddwn yn mynd ar fy ngliniau bron i basio'r gyfraith yma - mae o mor bwysig â hynny."

Yn ôl ymchwil a wnaed gan yr elusen, mae pobl ifanc sydd yn parhau mewn gofal maeth ddwywaith yn fwy tebygol o fynd i goleg na'r rhai sydd yn gorfod byw ar ben eu hunain.

Mae rhaglen Manylu hefyd wedi siarad efo merch o dde Cymru, oedd am aros yn ddienw, sydd hefyd wedi bod drwy'r system gofal.

Roedd Katie Jones (nid ei henw iawn) wedi gorfod gadael ei chartref maeth pan oedd hi'n 18 oed, ond mae'n dweud bod gweithwyr cymdeithasol wedi bod yn ceisio ei pherswadio i adael ei chartref ymhell cyn hynny.

Dywedodd Katie: "Oedda fi'n mynd i gwaith a jest cyn i fi mynd oedden nhw wedi troi lan a dweud ma'n rhaid i ti ddechrau edrych am rwle arall.

"Ti gyda cwpwl o fisoedd i ffeindio rhywle. Oedda fi'n 16 a nhw'n troi lan i'r tŷ a dweud mae'n rhaid i fi symud mas.

"Fi gyda chwiorydd a brawd bach a mae o wedi rhoi straen arna fi oherwydd fi ddim yn gwybod ble maen nhw'n mynd i fyw pryd maen nhw'n troi 16.

"Mae brawd fi'n 12 a nawr mae o wedi stresio mas oherwydd mae fo ddim yn gwybod ble mae o'n mynd i fyw yn 16 oed ac mae e'n 12."

Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru nad oes unrhyw beth yn rhwystro awdurdodau lleol i gefnogi person ifanc i aros efo'u rhieni maeth ar ôl 18 oed, a bydd Bil Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) yn gwella bywyd i blant mewn gofal yng Nghymru.

Bydd rhaglen Manylu yn cael ei darlledu ar Radio Cymru am 2:00pm ddydd Mercher, gydag ailddarllediad ddydd Sul am 1:00pm.

Straeon perthnasol

Hefyd ar y BBC