Rhybudd cryf gan y Gweinidog Iechyd Mark Drakeford

iechyd
Image caption Mae'r Gweinidog Iechyd yn dweud bod angen polisi o "feddygaeth synhwyrol" o fewn y gwasanaeth iechyd

Dydy hyd at 20% o waith y Gwasanaeth Iechyd yng Nghymru ddim o fudd i gleifion ac fe allai achosi niwed iddyn nhw, yn ôl Gweinidog Iechyd Cymru.

Mewn araith ddydd Iau, bydd Mark Drakeford yn galw ar y GIG yng Nghymru i fabwysiadu polisi o "feddygaeth synhwyrol", gan roi blaenoriaeth i driniaeth maen nhw'n gwybod sy'n gweithio.

Dywedodd y Ceidwadwyr Cymreig y gallai'r polisi olygu bod yna ddogni o fewn y gwasanaeth.

Ond mae un o feddygon mwya' blaenllaw Cymru wedi rhybuddio fod y GIG yn wynebu problemau enfawr os na fydd yna newidiadau'n cael eu cyflwyno.

Bydd Mr Drakeford yn gwneud ei araith yng nghyfarfod blynyddol Conffederasiwn GIG Cymru yng Nghaerdydd.

Mae'r conffederasiwn yn cynrychioli pob Bwrdd Iechyd Lleol ac Ymddiriedolaeth GIG yng Nghymru.

Rhybudd

Yn eu cynhadledd bydd y corff yn trafod papur, O Rethreg i Realaeth - GIG Cymru mewn 10 mlynedd, sy'n cynnwys rhybudd.

Yn ôl y papur, mae'n ymddangos nad yw'r cyhoedd na gwleidyddion yn deall faint o newid sydd ei angen er mwyn sicrhau parhad y GIG.

Rhybudd arall yw bod arolwg barn yn dangos bod y cyhoedd yn teimlo mai cyllid sy'n llywio newidiadau i wasanaethau iechyd yn hytrach na'r angen i ddiogelu ansawdd y gwasanaeth.

Dywedodd Mr Drakeford wrth BBC Cymru fod hyd at un rhan o bump o waith y GIG ddim o fudd i'r cleifion, ac mewn gwirionedd yn gallu eu niweidio.

Mae disgwyl iddo alw ar y GIG yng Nghymru i fabwysiadu polisi o 'feddyginiaeth synhwyrol', sy'n golygu blaenoriaethu adnoddau ar driniaethau sydd wedi eu profi i fod yn effeithiol ac i flaenoriaethu adnoddau ar y cleifion gyda'r anghenion mwyaf.

Mae hefyd yn golygu cynnig y lleiafswm o driniaeth sy'n angenrheidiol i drin salwch unrhyw glaf.

'Pethau bychain'

Meddai Mr Drakeford: "Mae'n rhaid bod yn ofalus efo'r arian sy 'da ni - meddwl bob tro pan fydd cleifion yn dod mewn i'r gwasanaeth iechyd.

"Be' sy'n rhaid gwneud i helpu, a dechrau gyda'r pethau bychain - y pethau ry'n ni'n gwybod sy'n gweithio.

"Os yw rheiny ddim yn gweithio, wrth gwrs, mae pobl yn gallu mynd ymlaen at y camau nesa' - ond bob tro dechrau gyda'r pethau bychain a pheidio gwneud y pethau sydd ddim yn gweithio.

"Mae 'na lot o dystiolaeth am bethau sy'n mynd ymlaen yn y maes iechyd sydd ddim yn effeithiol.

"Os mai angen un person yn fwy na pherson arall hefyd, yna rhaid i'r system roi triniaeth iddyn nhw i ddechrau."

Cyfrifoldeb y cyhoedd

Ychwanegodd Mr Drakeford fod cyfrifoldeb ar y cyhoedd, yn ogystal â'r GIG, i sicrhau fod y system yn gweithio.

"Os ni'n mynd i gadw'r gwasanaethau iechyd i bobl sy' rhaid eu cael yn y dyfodol, yna bydd rhaid i ni gyd feddwl yn fwy gofalus am beth ry'n ni'n gallu gwneud i helpu mas."

Yn ôl y Ceidwadwyr Cymreig, fe allai polisi o'r fath olygu dogni gwasanaethau iechyd ac arwain at amseroedd aros hirach i gleifion.

Ond mewn cyfweliad gyda BBC Cymru, dywedodd yr Athro Syr Mansel Aylward - un o feddygon mwyaf blaenllaw Cymru a chadeirydd Comisiwn Bevan sy'n cynghori Llywodraeth Cymru ar bolisi iechyd - y gallai'r GIG yng Nghymru wynebu chwalfa ariannol cyn bo hir os nad yw'r newidiadau'n cael eu mabwysiadu.

'Anodd cynnal ansawdd'

Cadeirydd Conffederasiwn GIG Cymru yw Helen Birtwhistle, a dywedodd:

"Mae hwn yn gyfnod tyngedfennol i'r GIG yng Nghymru - nid yw gwneud dim yn opsiwn.

"Mae'n rhaid i ni, wrth gwrs, gydnabod y gwaith da sy'n cael ei wneud gan ein staff ymroddedig bob dydd i helpu cleifion a hefyd y newid sydd eisoes wedi digwydd i wella'r gwasanaeth.

"Ond mae'n mynd yn fwyfwy anodd cynnal yr ansawdd hwn gyda'r patrymau gwasanaeth presennol.

"Rydym yn gweithio o fewn hen system sy'n dibynnu'n helaeth ar rwydwaith o ysbytai a ddyluniwyd dros hanner can mlynedd yn ôl.

"Dylai'r GIG yng Nghymru ddarparu gwasanaeth o ansawdd uchel bob tro. Gallwn ond wneud hyn os gallwn wneud newidiadau eofn, cyffredinol i'r ffordd y caiff gwasanaethau eu cyflenwi."

Straeon perthnasol

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.