Toriadau: Pryder prifathro am addysg Gymraeg

Hywel Price
Image caption Mae'r pennaeth Hywel Price wedi codi'r mater gyda Chomisiynydd y Gymraeg ac aelodau cynulliad

Mae prifathro ysgol uwchradd yn dweud y gallai penderfyniad gan gyngor Merthyr i roi'r gorau i gynnig cludiant am ddim i ddisgyblion chweched fod yn ergyd ysgytwol i'r iaith Gymraeg yn yr ardal.

Ar hyn o bryd mae'r cyngor yn cynnal cyfnod ymgynghorol ar nifer o opsiynau wrth geisio dod o hyd i arbedion o £15.3 miliwn mewn tair blynedd.

Ymhlith yr opsiynau mae torri nôl ar gludiant rhad ac am ddim i ddisgyblion ôl-16 oed o fis Medi 2014 - rhywbeth yn ôl swyddogion y sir fyddai'n arbed £115,000 y flwyddyn.

Ond dywed Hywel Price, pennaeth Ysgol Gyfun Gymraeg Rhydywaun ger Hirwaun, y byddai penderfyniad o'r fath yn ergyd i addysg Gymraeg a'i fod yn groes i Gynllun Strategaeth Addysg Gymraeg y Sir.

Mae'r ysgol wedi ei lleoli yn Rhondda Cynon Taf, ond daw 91 o'r disgyblion chweched dosbarth o ardal bwrdeistref Merthyr Tudful.

"Heblaw am Flaenau Gwent, Merthyr yw'r ail ardal fwyaf difreintiedig yng Nghymru. Mewn realiti byddai'n anodd iawn i'r plant yma allu fforddio dod yn annibynnol i'r ysgol," meddai Mr Price.

"Mae'n rhaid gofyn a fyddai rhieni o gartrefi di-Gymraeg ym Merthyr yn parhau i anfon eu plant i'r ysgol, a nhw'n gwybod fod yna gost ychwanegol unwaith bod y plant yn 16."

Cartrefi di-Gymraeg

Image caption Daw tua 97% o'r disgyblion o gartrefi di-Gymraeg

"Hefyd mae'n rhaid gofyn, beth fydd yn digwydd i'r plant sydd eisoes wedi dechrau ar bynciau drwy gyfrwng y Gymraeg, a nhw'n methu fforddio teithio'n annibynnol. A fydda nhw'n gorfod ailddechrau pynciau yn Saesneg?"

Daw tua 97% o blant yr ysgol o gartrefi di-Gymraeg.

"Rwyf hefyd yn poeni y gallai gael effaith niweidiol ar ysgolion cynradd cyfrwng Cymraeg. Byddai rhieni o bosib yn meddwl dwywaith am addysg Gymraeg oherwydd y gost ychwanegol unwaith i'r plant gyrraedd 16 oed."

Dywed Mr Price ei fod wedi codi'r pwnc gyda Chomisiynydd y Gymraeg ac aelodau cynulliad lleol.

Ac eithrio un ysgol ffydd mae addysg ôl-16 oed ym mwrdeistref Merthyr Tudful yn cael ei ddarparu gan Goleg Merthyr.

Ymhlith yr arbedion eraill mae'r sir yn eu hystyried er mwyn arbed arian mae cau un canolfan i'r henoed, cau canolfannau ieuenctid rhan amser a chwtogi ar oriau llyfrgelloedd.

Bydd yr ymgynghoriad yn dod i ben ar Chwefror 3.

Dywed gwefan y Cyngor fod "Llywodraeth San Steffan wedi torri'r arian ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus. O ganlyniad, mae angen i ni leihau ein lefel o wasanaethau."

Gwnaed cais i gyngor Merthyr am sylw.