Cynghorau: 'Craciau'n dechrau dangos'

Gwasanaethau
Image caption Mae cynghorau'n gyfrifol am nifer o wahanol wasanaethau ac mae'n rhaid iddyn nhw benderfynu lle i wnued y toriadau

Mae'r craciau'n dechrau dangos wrth i gynghorau Cymru wneud toriadau ariannol, yn ôl archwilydd cyffredinol Cymru.

Gyda'r cynghorau'n gweld £182m yn diflannu o'u cyllidebau yn y flwyddyn ariannol nesaf, mae Swyddfa Archwilio Cymru (SAC) yn rhybuddio bod angen iddyn nhw baratoi mewn modd mwy effeithiol.

Dyw hynny ddim yn digwydd ar hyn o bryd yn ôl adroddiad gan SAC, sy'n dweud bod nifer o wendidau yng nghynlluniau'r cynghorau ar gyfer y dyfodol.

Er hynny mae rhai cynghorau'n mynd ati i feddwl am ffyrdd "effeithiol a gwahanol" ar gyfer darparu gwasanaethau.

Gwendidau

Mae Swyddfa Archwilio Cymru yn nodi nifer o wendidau o ran y ffordd mae'r cynghorau'n paratoi i wneud y toriadau yn eu hadroddiad.

Mae'r rhain yn cynnwys:

  • Dyw nifer o gynghorau heb ystyried "yr angen am eu gwasanaethau yn y tymor byr, y tymor canolig a'r hirdymor";
  • Dyw "llawer" o gynghorau heb "ymgysylltu'n effeithiol" ynglŷn â'r effaith debygol fydd y newidiadau'n gael ar wasanaethau;
  • Er bod ansicrwydd ynglŷn â'r arian maen nhw'n derbyn yn y dyfodol yn ei gwneud hi'n anodd i gynghorau gynllunio, "prin" yw'r nifer sy'n defnyddio gwybodaeth ariannol wrth wneud penderfyniadau ariannol;
  • Mae nifer o gynghorau'n methu ag asesu effaith posib arbedion a thoriadau i wasanaethau;
  • Mae diffyg monitro a gwerthuso effaith eu cynlluniau ar bobl gyffredin.

Dyw'r adroddiad ddim yn feirniadol i gyd, ac mae Huw Vaughan Thomas, archwilydd cyffredinol Cymru, yn cydnabod bod nifer o gynghorau'n llwyddo i fynd i'r afael â heriau ariannol gyda'u cynlluniau.

Ond mae'n pwysleisio y bydd angen iddyn nhw weithio'n galetach wrth i'r pwysau ariannol gynyddu.

'Amser yn mynd yn brin'

"Mae llywodraeth leol yng Nghymru wedi cael setliad mwy hael na Lloegr yn ddiweddar," meddai Mr Thomas.

"Ond mae bellach yn wynebu gostyngiadau sylweddol yn ei chyllid ynghyd â phwysau sy'n deillio o boblogaeth sy'n tyfu ac yn heneiddio, a galw cynyddol mewn meysydd megis gwasanaethau cymdeithasol, addysg a gwastraff.

"Golyga hyn oll y bydd awdurdodau lleol yn wynebu anawsterau yn y dyfodol os na fydd ganddynt gynlluniau cadarn, tymor hwy, ar waith sy'n gysylltiedig â chynlluniau ariannol tymor canolig.

"Mae gormod o gynghorau yn methu â chymryd y camau angenrheidiol ac mae amser yn mynd yn brin. Rwyf yn eu hannog i ddilyn yr argymhellion, a'r cyngor a'r adnoddau ymarferol, a geir yn fy adroddiad."

Mae'r adroddiad hefyd yn cyfeirio at waith y Comisiwn Williams, wnaeth argymell cwtogi nifer y cynghorau o'r 22 presennol i 12, 11 neu 10.

Er bod Swyddfa Archwilio Cymru'n cytuno bod newid strwythurol yn "hanfodol er mwyn hwyluso llwyddiant", maen nhw'n pwysleisio bod angen newid y systemau a'r prosesau sydd ynghlwm wrth lywodraeth leol hefyd, er mwyn i'r newidiadau fod yn effeithiol.

Straeon perthnasol

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.