Plant 12 oed yn profi cyffuriau 'cyfreithlon'

Cyffuriau 'cyfreithlon'
Image caption Mae prosiect wedi'i sefydlu i brofi pa gemegion sydd yn y cyffuriau 'cyfreithlon' hyn.

Mae plant mor ifanc â 12 oed yng Nghymru yn profi cyffuriau 'cyfreithlon' sy'n cael effaith tebyg i ganabis ac ecstasi, yn ôl grwp cymorth i bobl sy'n gaeth i gyffuriau.

Mae Cynllun Atal Cyffuriau (DIP) Gwent yng Nghwmbran yn dweud bod tystiolaeth yn dangos bod y broblem ar gynnydd.

Yn y cyfamser, mae prosiect newydd gan Iechyd Cyhoeddus Cymru wedi'i sefydlu i geisio rhybuddio pobl am eu peryglon.

Mae 'Wedi Nos' yn profi samplau anhysbys sydd wedi'u hanfon gan ddefnyddwyr er mwyn adnabod pa gemegion sydd ynddyn nhw.

Ond mae beirniaid y cynllun yn teimlo ei fod yn wastraff arian ac y gallai gael ei gamddefnyddio gan werthwyr cyffuriau.

Be ydy cyffuriau 'cyfreithlon'?

Mae 'na oddeutu 600 o dramgwyddau troseddol yn bodoli o dan y gyfraith camdrin cyffuriau ond mae amcangyfrif bod miloedd o gyffuriau 'cyfreithlon'.

Yn gemegol, mae nhw'n debyg i gyffuriau anghyfreithlon, ond mae nhw wedi cael eu newid i'w gwneud yn gyfreithlon.

Image caption Mae 'na filoedd o gyffuriau 'cyfreithlon' yn bodoli.

Yn costio tua £8 y gram mewn siopau, mae modd eu prynu dros y we hefyd, ac mae nhw'n cael eu labeli fel 'cemegion ymchwil', 'arogldarth llysieuol' neu 'ddim yn addas i'w fwyta'.

Ychydig iawn o ddata swyddogol sydd ar faint o bobl sy'n datblygu problemau gyda'r rhain, ond mae grwp Gwent yn dweud bod 15% o gynnydd wedi bod yn y bobl sy'n cael eu cyfeirio atyn nhw rhwng Ebrill a Medi y llynedd.

Mae pennaeth y grwp cymorth yn poeni bod plant a phobl ifanc yn profi'r cemegion gan eu bod mor hawdd i gael gafael ynddyn nhw.

Fe ddaeth y broblem fwy fwy i'r amlwg y llynedd, meddai Lyn Webber, pan roedd llai o bobl yn nalfa'r heddlu wedi profi'n bositif i fod dan ddylanwad cyffuriau anghyfreithlon ond roedden nhw'n dangos symptomau o fod dan ddylanwad.

Rhwng 2012 a 2013, roedd DIP Gwent wedi profi 500 bobl yn y ddalfa ac roedd 69% ohonyn nhw dan ddylanwad cyffuriau 'cyfreithlon'.

O'r rheiny, doedd 76% ohonyn nhw heb gysylltu ag unrhyw wasanaeth cyffuriau o'r blaen.

Be sy'n digwydd WEDI NOS?

Cymru yw'r wlad gyntaf i sefydlu gwasanaeth profi cyffuriau.

Mae'r prosiect 'Wedi Nos', sy'n cael ei redeg gan Iechyd Cyhoeddus Cymru, yn profi pa gemegion sydd yn y cyffuriau sy'n cael eu hanfon atyn nhw yn anhysbys, boed y rheiny'n rhai 'cyfreithlon' neu'n anghyfreithlon.

Mae canlyniadau'r profion yn cael eu cyhoeddi ar eu gwefan, gyda rhif cyfeirnod.

Image caption Unwaith mae un sylwedd yn cael ei wahardd, mae cynhyrchwyr yn gallu newid y côd cemegol i wneud cynnyrch tebyg iawn sydd, yn dechnegol, yn 'gyfreithlon' eto.

Y cyfan sydd ei angen yw côd post, ac felly dydy enw'r defnyddiwr byth yn cael ei ddatgelu.

Bydd yn cael ei ddefnyddio gan weithwyr ym maes iechyd a phroblemau cyffuriau a'r heddlu yn bennaf ond mae hefyd ar gael i'r cyhoedd.

Mae Gweinidog Iechyd Cymru, Mark Drakeford, yn credu bod y gwasanaeth, fydd yn derbyn nawdd o £100,000 y flwyddyn, yn hanfodol i amddiffyn pobl.

"Drwy gynnig gwybodaeth amserol a chywir, gall y gwasanaeth arbed bywydau," meddai.

Ond mae eraill, fel y llefarydd iechyd y Ceidwadwyr, Darren Millar, yn ddrwgdybus ac yn poeni bod yn cynllun yn "agored i gael ei gam-ddefnyddio gan droseddwyr peryglus sy'n gwerthu cyffuriau niweidiol i dalu am droseddau eraill."

Fe fydd yr heddlu hefyd yn anfon sylweddau anhysbys at Wedi Nos.

Ers lansio ym mis Hydref 2013, mae 150 o samplau wedi cael eu harchwilio yn y labordy, gan ddatgelu 85 o wahanol sylweddau, o caffein i gocên.

Mae cyffuriau 'cyfreithlon' yn anodd iawn i awdurdodau gan bod cymaint mwy ohonyn nhw wedi'u cynhyrchu dros y blynyddoedd diwethaf.

Unwaith y mae un sylwedd yn cael ei wahardd, mae cynhyrchwyr yn gallu newid y côd cemegol i wneud cynnyrch tebyg iawn sydd, yn dechnegol, yn 'gyfreithlon' eto.

Yn ôl un gweithiwr cyffuriau o Gasnewydd sydd wedi defnyddio'r gwasanaeth, mae'n bwysig iawn i wybod beth sydd yn y cyffuriau.

Dywedodd Dan Rowley," mi roedd un o'r enw Ivory Dove ac Ivory Dove Ultra lle roedd pobl wedi bod yn cael profiadau annisgwyl - cur pen, y dwylo'n ysgwyd a strôc."

Drwy wybod ai symbylydd neu dawelydd ydi'r cyffur, mae'n haws trin y symptomau.