Dathlu Menter Iaith y Wês Wês!

logo menter iaith Image copyright Menter Iaith
Image caption Mae'r Fenter yn dathlu'i phen-blwydd gyda phrosiect arbennig i gofnodi tafodiaith unigryw y Sir.

Mae Menter Iaith Sir Benfro wedi dathlu ei phen-blwydd yn 15 oed ac wedi cynnal arddangosfa agored yn y Ganolfan Ddysgu Gydol Oes yn Abergwaun.

Roedd cynllun arbennig wedi ei greu i gofnodi tafodiaith unigryw'r sir.

Hedydd Hughes sydd wedi bod yn casglu ac yn recordio'r lleisiau ar gyfer y Fenter drwy ymweld ag ysgolion a grwpiau cymdeithasol.

Mae'n bosib bod nifer yn gwybod mai 'rocyn' yw bachgen a 'rhoces' yw merch, ond mae Hedydd yn rhoi enghreifftiau pellach:

"Bydden i'n gweld pŵer o wahaniaeth rhwng y geiriau sy' pentigily lawr yn Nhyddewi a'r rheiny falle sy' lan tua'r Preseli. Yn Nhyddewi, fysen i ddim yn mynd i nofio ond yn mynd i oefad.

"Hefyd falle, yn y tywy' diflas 'ma, tywy' slabog, fel sy 'da ni ar hyn o bryd, geithe chi dwr o shigwdad o fynd mas drwy'r drws, byse chi'n cael eich herio 'da'r gwynt, bydde'r planhigion ddim yn twddu'n dda da'r ffermwr, a bydde'n imbed ar y cyfan yn dife?

"Tywydd ombeidus y'n ni di gael. "

Image caption Roedd cynnal Eisteddfod yr Urdd yn Sir Benfro yn fodd o hybu'r iaith yn y Sir.

Agwedd yn newid tuag at y Gymraeg

Pymtheg mlynedd ar ôl sefydlu Menter Iaith Sir Benfro, mae Rhidian Evans, Prif Swyddog y Fenter, yn dweud bod elfennau calonogol i'w gweld yn sefyllfa'r Gymraeg yn y Sir:

"Mae canlyniadau'r cyfrifiad gathon ni ddwy flynedd yn ôl yn dangos bod 'na ddirywiad wedi bod mewn sawl ardal, yn y cadarnleoedd mewn ffordd.

"Mae 'na un lle o'r cadarnleoedd dal yn reit uchel lan, ac wedi cynyddu.

"Yr unig beth sydd falle'n galonogol ydi gweld ardaloedd eraill, yn ne'r Sir, wedi cynyddu rhyw ychydig, oherwydd addysg yn bennaf.

Mae Hedydd Hughes hefyd yn teimlo bod agweddau yn newid: "Dwi yn teimlo hefyd bod ychydig gwell ewyllys da gyda'r cymunedau ynglŷn â'r Gymraeg erbyn hyn.

"Wrth gwrs, fe fuon ni'n gweithio gyda sawl cymuned wahanol gyda chroesawu Eisteddfod yr Urdd i'r Sir y llynedd, ac wrth gwrs, mae gwaddol hwnnw 'da ni nawr i weithio arno.

"Mae 'na adran yn cael ei sefydlu ar hyn o bryd ym Mhenfro, rhywbeth sydd ddim wedi digwydd o'r blaen, felly mae 'na bethau calonogol i'w gweld er, o'r tu fas, dydy pethe ddim yn edrych cystal."