Comisiwn Silk: Beth i'w ddisgwyl

Y Senedd
Image caption Mae disgwyl i ail adroddiad Comisiwn Silk gael ei gyhoeddi tua 9.30 fore Llun

Mae disgwyl i adroddiad dylanwadol fore Llun ddweud y dylai llywodraeth Cymru gael pŵer dros yr heddlu.

Mae'r argymhelliad yn rhan o ail adroddiad Comisiwn Silk sy'n cefnogi'r galw am ddatganoli rhagor o bwerau o San Steffan i Fae Caerdydd.

Yn ogystal, mae'n argymell y dylid cael rhagor o Aelodau Cynulliad, ond nid oes disgwyl i'r adroddiad fanylu ar y nifer.

Mae'r comisiwn wedi bod yn ymchwilio i gais llywodraeth Cymru am ragor o bwerau, yn cynnwys cyfrifoldeb am bolisïau ynni a chyfiawnder ieuenctid.

Eisoes, mae ychydig o bwerau treth a benthyg yn cael eu datganoli yn dilyn rhan gyntaf y comisiwn.

Disgwyl croeso

Fe gafodd Comisiwn Silk ei sefydlu gan lywodraeth San Steffan a bydd yn cyhoeddi ei adroddiad terfynol fore Llun.

Mae disgwyl i Brif Weinidog Cymru, Carwyn Jones a'i lywodraeth Lafur groesawu'r adroddiad wedi iddyn nhw fynegi y dylid datganoli pwerau dros yr heddlu.

Ddydd Sul, fe anghytunodd dau o Gomisiynwyr Heddlu a Throsedd Cymru am ddatganoli cyfrifoldeb dros yr heddlu.

Dywedodd Winston Roddick, y comisiynydd yng ngogledd Cymru, fod angen newid os nad oes yna resymau ymarferol yn mynd yn erbyn y cynllun.

Ond roedd Christopher Salmon (Dyfed-Powys) o'r farn na fyddai'n gwneud unrhyw beth i leihau'r nifer o droseddau, ac yn ychwanegu cost a rhwystrau.

Mae Carwyn Jones hefyd wedi gwneud cais am fodel o ddatganoli tebycach i'r Alban - neu "bwerau a gedwir yn ôl" - er mwyn gwneud yn glir beth sydd wedi ei ddatganoli, a pha bwerau sy'n aros yn San Steffan.

Yn ôl cefnogwyr, mae'n system gliriach a fyddai'n rhwystro dadleuon cyfreithiol dros ddeddfau sy'n cael eu cymeradwyo gan y cynulliad.

Ers i lywodraeth Cymru sicrhau rhagor o bwerau deddfu yn dilyn refferendwm yn 2011, mae llywodraeth San Steffan wedi lansio her yn y Goruchaf Lys am ddau fesur sydd wedi eu cymeradwyo gan lywodraeth Cymru.

Ond mae BBC Cymru wedi cael arddeall bod Comisiwn Silk wedi canfod nad oedd achos rhoi unrhyw bŵer yn ôl i lywodraeth San Steffan.

Mwy o ACau?

Un arall o argymhellion Paul Silk yw cynyddu'r nifer o Aelodau Cynulliad, ond dydy o ddim yn manylu ar y niferoedd.

Fe alwodd llywydd y Cynulliad am i nifer yr aelodau gynyddu o 60 i 80 er mwyn ymdopi â gwaith y sefydliad.

Yn siarad gyda rhaglen Sunday Politics ar BBC One Wales, dywedodd Kirsty Williams, arweinydd y Democratiaid Rhyddfrydol yng Nghymru: "Dwi'n meddwl ei fod e'n anochel os gwnawn ni symud rhagor o bwerau i lywodraeth Cymru, y bydd angen holi fyddwn ni'n lleihau'r nifer o ASau 'dy ni'n eu hanfon i San Steffan, ac edrych ar gynyddu'r nifer o Aelodau Cynulliad."

Dywedodd adroddiad cyntaf y comisiwn y dylai llywodraeth Cymru gael pwerau trethu, yn cynnwys treth stamp, a chael rhai pwerau benthyg.

Byddai pŵer rhannol dros dreth incwm yn dilyn refferendwm.

Mae disgwyl i'r adroddiad gael ei gyhoeddi odduetu 9.30am fore Llun.

Straeon perthnasol