Blwyddyn neu fwy i ddiswyddo athro gwael

Ystafell ddosbarth
Image caption Dywedodd 13 o ysgolion a ymatebodd i gwestiwn gan y rhaglen ei bod wedi cymryd dwy flynedd neu fwy i ddiswyddo athrawon oedd ddim yn ddigon da

Gall gymryd hyd at flwyddyn - weithiau'n hirach - i ddiswyddo athrawon sydd ddim yn cyrraedd safonau digonol yn eu gwaith.

Mae prifathrawon wedi dweud wrth raglen Week In Week Out ar BBC Cymru bod y system o gael gwared ar athrawon sy'n methu yn rhy fiwrocrataidd ac araf.

Bu'r rhaglen mewn cysylltiad â 215 o ysgolion yng Nghymru, ond dim ond 50 wnaeth ymateb. O'r rheini roedd 16 yn dweud ei bod wedi cymryd blwyddyn i ddiswyddo athrawon oedd yn tanberfformio, ac fe ddywedodd 13 ei bod wedi cymryd dwy flynedd neu fwy.

Mae safonau dysgu yng Nghymru wedi bod o dan y chwyddwydr ers cyhoeddi tablau rhyngwladol PISA oedd yn dangos mai ysgolion Cymru sy'n perfformio waethaf yn y DU, yn enwedig mewn pynciau fel mathemateg, darllen a gwyddoniaeth.

'Rhai byth yn ddigon da'

Bu rhaglen Week In Week Out yn siarad gyda phennaeth un ysgol gafodd ei gosod dan fesurau arbennig oherwydd perfformiad gwael - Ysgol Uwchradd Gatholig St Illtyd yng Nghaerdydd.

Cafodd Mike Clinch ei benodi'n bennaeth gweithredol yno er mwyn ceisio gwella ymddygiad disgyblion a chanlyniadau, a dywedodd:

"Fy argraff gyntaf o'r ysgol oedd ei bod yn ymddangos fel bod y staff wedi cael eu taro'n ddidrugaredd - roedd yr ysbryd yn isel iawn a doedd ymddygiad y disgyblion ddim yn dda.

"Roedd y plant wedi cael gwybod eu bod mewn ysgol wael, ac roedden nhw'n ymddwyn yn gyfatebol.

"Mae rhai athrawon da yma, rhai athrawon a fydd yn dda gydag ychydig o hyfforddiant a chefnogaeth, rhai oedd yn arfer bod yn dda ond sydd wedi colli ysbrydoliaeth a nifer fach fydd byth yn dda yn eu gwaith."

O'r 55 o athrawon yn yr ysgol, mae Mr Clinch yn cyfaddef y byddai'n hoffi cael gwared ar bump neu chwech.

'Sicrhau tegwch'

Fe wnaeth y rhaglen anfon cais dan y Ddeddf Rhyddid Gwybodaeth i'r 22 awdurdod addysg yng Nghymru o ofyn faint o athrawon oedd wedi cael eu diswyddo dros y pum mlynedd diwethaf.

Dim ond pedwar oedd wedi cael eu diswyddo, gyda 38 arall yn ymddiswyddo cyn neu yn ystod y broses all arwain at ddiswyddo.

Yn ôl rhai penaethiaid, undeb athrawon yr NASUWT oedd yn cael y bai am y sefyllfa, ond gwadodd eu llefarydd yng Nghymru, Rex Phillips, hynny gan ddweud mai gwaith yr undeb oedd sicrhau tegwch i'r staff yn broses ddisgyblu.

"Dydyn ni ddim yn amddiffyn athrawon anfedrus - yr hyn yr ydym yn ei wneud yw sicrhau bod unrhyw un sy'n cael eu tybio o fod yn y sefyllfa yna yn cael eu trin yn deg," meddai.

"Os yw hynny'n cymryd blwyddyn, mae hynny oherwydd y ffordd mae'r system yn cael ei reoli.

"Os ydyn nhw'n athrawon gwan, fe fydd hynny'n dangos yn y broses ac yn y pen draw os nad ydyn nhw'n ddigon da fe fydd hynny'n arwain at ddiswyddo."

'Beth bynnag sydd angen'

Pan holwyd y Gweinidog Addysg Huw Lewis os oedd yn rhy anodd i ddiswyddo athrawon gwael, dywedodd:

"Rhaid i ni beidio amau mai'r hyn sy'n angenrheidiol, mewn gwirionedd, yw'r unig beth sydd ei angen er mwyn codi safonau ysgolion."

Gofynnwyd iddo hefyd os oedd yna athrawon gwael oedd angen cael gwared ohonyn nhw, ac atebodd Mr Lewis:

"Rwy'n gobeithio o waelod calon na fydd rhaid i ni ystyried mesurau o'r fath."

Bydd rhaglen 'Week In Week Out - Teachers on Report' yn cael ei darlledu ar BBC ONE Cymru am 10:35yh ar ddydd Mawrth, Mawrth 4.

Straeon perthnasol

Hefyd ar y BBC

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.