Diswyddo'r Arglwydd Elis-Thomas

Dafydd El
Image caption Roedd Dafydd Elis-Thomas wedi beirniadu ymosodiad Plaid Cymru ar UKIP yng nghynadledd wanwyn y blaid gan ddweud ei fod yn "arwynebol"

Mae'r Arglwydd Dafydd Elis-Thomas wedi cael ei ddiswyddo fel llefarydd trafnidaeth Plaid Cymru ac fel Cadeirydd Pwyllgor Amgylchedd a Chynaliadwyedd y Cynulliad.

Mae'r cyhoeddiad gan Blaid Cymru yn dilyn sylwadau Mr Elis-Thomas ar y penwythnos bod ymosodiad Plaid ar UKIP yn "arwynebol".

Eisoes mae Mr Elis-Thomas wedi awgrymu y gallai herio'r penderfyniad i'w ddisodli fel cadeirydd y pwyllgor Cynulliad.

Daeth y cyhoeddiad mewn datganiad gan arweinydd Plaid Cymru, Leanne Wood:

"Roedd Plaid Cymru wedi ceisio tynnu sylw, dros y penwythnos, at y peryglon oedd yn wynebu Cymru gan UKIP, gan ein bod yn credu yn sylfaenol ac yn ddiffuant nad yw eu gwleidyddiaeth a'u polisïau er y budd gorau i bobl ein cymunedau.

"Fe benderfynodd Dafydd Elis-Thomas i wrthwynebu'r safiad hwn yn gyhoeddus heb godi unrhyw bryderon ymlaen llaw.

"Mae pobl Cymru, ac aelodau Plaid Cymru, yn disgwyl ac yn haeddu plaid genedlaethol sy'n unedig wrth ymateb i'r heriau sy'n wynebu ein gwlad; ar swyddi, yr economi, ac fe fyddwn yn parhau i roi Cymru'n gyntaf."

Alun Ffred Jones fydd Cadeirydd Pwyllgor Amgylchedd y Cynulliad o hyn ymlaen.

Ychwanegodd Ms Wood am Mr Jones: "Mae'n gyn Weinidog Llywodraeth Cymru, yn gydweithiwr profiadol ac uchel ei barch sydd wedi cymryd diddordeb mawr yn adnoddau naturiol ein cenedl ac yn sicrhau dyfodol cynaliadwy a ffynniannus i Gymru.

"Dwi'n hyderus y bydd cyn aelodau Cynulliad yn cytuno y bydd yn gaffaeliad i'r pwyllgor fel cadeirydd."

Rhun ap Iorwerth, aelod cynulliad Ynys Môn, fydd llefarydd y blaid ar drafnidiaeth.

Ymosodiad ar UKIP yn 'arwynebol'

Roedd Ms Wood yn ei haraith yng nghynhadledd y blaid wedi dweud y byddai Cymru'n wynebu dewis yn yr etholiad rhwng "ffobia gwrth Ewropeaidd" neu "Gymru lewyrchus, rydd o fewn yr Undeb Ewropeaidd".

Roedd hefyd wedi herio UKIP trwy ddweud bod pleidlais i UKIP "yn bleidlais yn erbyn Cymru. Ni allwn ac ni fyddwn yn gadael i'w gwleidyddiaeth hyll ein rhannu ni ym mis Mai".

Roedd cyn arweinydd Plaid Cymru, yr Arglwydd Dafydd Elis-Thomas, wedi beirniadu Ms Wood am ei hymosodiad ar UKIP.

Dywedodd: "Mae'n arwynebol ac mae'n tybio bod gennym ryw fath o ragoriaeth ein bod yn penderfynu pwy sy'n Gymry.

"Mae plaid sy'n cael pleidleisiau gan ddinasyddion cyffredin yng Nghymru yn un sy'n rhaid ei chymryd o ddifrif".

Ychwanegodd bod UKIP "yn amlwg yn cynrychioli safbwynt yng Nghymru."

Herio'r penderfyniad

Mae Dafydd Elis-Thomas yn ystyried herio'r penderfyniad i'w ddisodli fel cadeirydd pwyllgor amgylchedd y Senedd wythnos nesaf.

Mae gofyn cymeradwyo newidiadau i gadeiryddiaeth pwyllgorau o flaen y Cynulliad cyfan; fel arfer nid oes gofyn cynnal pleidlais, ond mae'r Arglwydd Elis-Thomas yn ystyried gorfodi pleidlais.

Fe fyddai hyn yn gryn embaras i Leanne Wood pe bai'n digwydd ac y llwyddiannus - parodrwydd y pleidiau eraill i gyd-fynd â'r dacteg fydd yn allweddol.

Dywedodd Dafydd Elis-Thomas wrth BBC Cymru: "Mae cadeiryddion pwyllgorau yn cael eu hethol gan y Cynulliad am Gynulliad cyfan...mae hynny'n golygu wedyn eu bod nhw'n gallu dilyn swyddogaeth o graffu ar ddeddfwriaeth y llywodraeth a hynny heb ddylanwad gwleidyddol, oherwydd holl bwynt cael cadeirydd annibynnol ar bwyllgor dethol o unrhyw fath, fel sydd yn San Steffan, yw bod ni'n gallu archwilio heb unrhyw fath o fygythiad gwleidyddol.

"Nid dyma'r tro cyntaf i fi gael fy mygwth achos fod 'na awgrym mod i ddim yn cyd-fynd â rhyw safbwyntiau arbennig, ond dwi'n meddwl fod 'na deimlad erbyn hyn y dylen ni edrych ar reolau sefydlog (y Cynulliad) fel bod genyn ni'r un fath o system â San Steffan - sydd wedi diwygio.

"Oherwydd beth sy'n digwydd fan hyn yw bod pleidiau gwleidyddol yn parhau i or-ddylanwadu ar yr hyn sy'n digwydd felly dyw'r hyn sy'n cael eu galw'n feinciau cefn yn San Steffan ddim yn cael fawr o gyfle i siarad, yn enwedig y rhai Llafur."

Straeon perthnasol