Cosmoleg ar faes y 'Steddfod

maes y 'steddfod
Image caption Bydd rhai sy'n ymweld â'r maes yn cael cyfle i weld gwaith arloesol sy'n cael ei wneud gan seryddwyr yng Nghymru

Mae'r Eisteddfod Genedlaethol wedi cyhoeddi eu bod nhw wedi derbyn grant o £10,000 gan y Cyngor Cyfleusterau Gwyddoniaeth a Technoleg (SRFC)

Fe fydd y nawdd yn cefnogi Arddangosfa Cosmoleg yn y Pafiliwn Gwyddoniaeth a Thechnoleg yn Eisteddfod Sir Gâr eleni.

Bydd yr arddangosfa, 'Gweld y Fydysawd yn ei Holl Oleuni', yn cynnwys gwaith arloesol sy'n cael ei wneud gan seryddwyr yng Nghymru.

Meddai Swyddog Gwyddoniaeth a Technoleg yr Eisteddfod, Robyn Wheldon-Williams:

"Bydd yr arddangosfa'n canolbwyntio ar y canlyniadau hynod o deithiau gofod Herschel a Planck, teithiau a ddaeth i ddiwedd eu hoes y llynedd.

"Lansiwyd Arsyllfa Gofod Herschel yn 2009, gyda'r telesgop is-goch mwyaf a mwyaf pwerus i hedfan yn y gofod erioed, gyda drych sylfaenol o 3.5 metr mewn diamedr - un waith a hanner yn fwy na Thelesgop Gofod Hubble.

"Llwyddodd y telesgop i ddal miloedd o ddelweddau o ranbarthau ffurfio-sêr, gan 'weld drwy' gymylau nwy a llwch sy'n rhwystro golau gweladwy. Tynnodd Herschel filoedd o ddelweddau sydd wedi galluogi seryddwyr i ddysgu mwy am ffurfio sêr a galaethau.

"Bydd yr arddangosfa'n canolbwyntio ar y rôl bwysig mae Prifysgol Caerdydd yn ei chwarae yn un o'r prif synwyryddion (SPIRE)."

'Golau hynaf'

Bydd yr arddangosfa hefyd yn dangos Telesgop Gofod Planck, a lansiwyd yn 2009, sydd wedi mapio'r "golau hynaf" yn y bydysawd. Prif nod y daith oedd astudio'r Cefndir Cosmic Microdon (CMB) - y cipolwg cyntaf o olau a allyrrwyd yn fuan ar ôl genedigaeth y bydysawd (Big Bang).

Yn ogystal â modelau i raddfa o'r telesgopau, fe fydd arsylwadau byw o'r cosmos yn cael eu cynnal yn y Pafiliwn Gwyddoniaeth a Thechnoleg yn ystod wythnos yr Eisteddfod, gyda chymorth Prifysgol De Cymru, a lluniau byw'n cael eu darlledu drwy ddau delesgop robotig pwerus yn Hawaii ac Awstralia.

Yn ôl Prif Weithredwr yr Eisteddfod, Elfed Roberts, mae'r Pafiliwn Gwyddoniaeth a Thechnoleg yn rhan bwysig o apêl y Maes.

Ychwanegodd: "Dros y blynyddoedd diwethaf rydym wedi gweld mwy a mwy o ymwelwyr yn heidio i'r arddangosfa Gwyddoniaeth a Thechnoleg yn yr Eisteddfod, ac yn ei dro mae hyn wedi ein galluogi i ddenu arddangosfeydd, darlithwyr a siaradwyr mwy amlwg i gymryd rhan yn ein gweithgareddau.

"Credaf bod gennym ni rôl bwysig i'w chwarae yn y gwaith o hyrwyddo STEM (Gwyddoniaeth, Technoleg, Peirianneg a Mathemateg) yng Nghymru, a braf yw gweld cynifer o blant a phobl ifanc yn cymryd rhan mewn pob math o weithgareddau yn ystod wythnos yr Eisteddfod.

"Unwaith eto eleni, bydd gennym ni nifer o arddangosfeydd gwerth chweil yn y Pafiliwn ac mae'r prosiect hwn ar gosmoleg yn bendant yn mynd i fod yn atyniad poblogaidd yn ystod yr wythnos."

Fe fydd Eisteddfod Genedlaethol Sir Gâr yn cael ei chynnal eleni ar y Meysydd Gŵyl ym Mharc Arfordirol y Mileniwm yn Llanelli, rhwng Awst 1-9.