Peiriant sganio uwchsain 'arloesol' wedi ei ddatblygu

Ultrasound Image copyright SPL
Image caption Mae na brinder sonograffwyr ar draws Prydain

Gallai argaeledd sganiau uwchsain "wella'n sylweddol" ar draws y byd, diolch i beiriant rhith-wirionedd newydd sydd wedi'i ddatblygu ym Mhrifysgol Caerdydd.

Bwriad y teclyn yw hyfforddi sonograffwyr, staff yn y gwasanaeth iechyd sy'n defnyddio uwchsain, yn gynt ac yn rhatach na'r arfer.

Mae gan sganiau uwchsain sawl defnydd, o fonitro babanod yn y groth, llywio llawfeddygon yn ystod triniaethau, a helpu dod o hyd i ddiagnosis ar gyfer nifer helaeth o glefydau a chyflyrau.

Ond mae Cymdeithas a Choleg y Radiograffwyr wedi rhybuddio bod prinder sonograffwyr ar draws y Deyrnas Unedig "yn arwain at drafferthion sylweddol ar gyfer sawl bwrdd ac ymddiriedolaeth iechyd".

Gan gyplysu animeiddio 3D, sganiau cleifion, a "thechnoleg teimlo" - mae'r peiriant yn galluogi'r sawl sy'n hyfforddi i deimlo fel petasen nhw'n sganio claf go iawn.

Mae rhaglenni hyfforddi a phrofion ar-lein yn cynnig adborth yn syth, gan olygu nad oes angen i feddyg na chlaf fod yn rhan o'r broses.

Technoleg 'arloesol'

Mae tîm o wyddonwyr o'r brifysgol wedi treulio 10 mlynedd yn datblygu'r dechnoleg, gan ffurfio cwmni o'r enw MedaPhor i'w werthu i dros gant o ysbytai mewn 11 o wledydd.

"Mae'n beiriant arloesol, chwyldroadol sy'n arwain y byd," yn ôl yr Athro Nazar Amso o Ysgol Feddygaeth Prifysgol Caerdydd.

"Yn 2004, fe sylweddolon ni fod 'na rwystrau sylweddol yn y ffordd ma' sonograffwyr yn cael eu hyfforddi. Does 'na ddim digon o hyfforddwyr, a dim digon o amser na chyfleoedd i'r sawl sy' ishe hyfforddi ymarfer ar gleifion."

"Mae prinder sonograffwyr yn broblem led led y byd, yn enwedig mewn gwledydd llai datblygedig lle'n aml does 'na neb wedi'u hyfforddi. Felly fe alle'r dechnoleg yma weddnewid argaeledd sganiau uwchsain ar draws y byd."

Mae Mat Rogers yn fyfyriwr yn ei bedwaredd flwyddyn yn astudio Meddygaeth yng Nghaerdydd ac wedi defnyddio'r peiriant i'w helpu dysgu sut i ddadansoddi sganiau uwchsain:

"Mae'r peiriant yn arbennig ar gyfer datblygu'n sgiliau ni cyn i ni fynd i ymarfer ar gleifion yn yr ysbyty. Mae'n hynod o realistig - mae'n teimlo fel eich bod chi'n cyffwrdd a bola neu asgwrn neu ba bynnag rhan o'r corff yr y'ch chi'n ei sganio."

Croesawi unrhyw arloesed fydd o fudd i gleifion mae Cymdeithas a Choleg y Radiograffwyr.

Niferoedd dal rhy isel

Fe ychwanegodd eu Swyddog Cymreig Kevin Tucker ei fod yn hynod o falch "fod Caerdydd ar flaen y gad".

Mewn adroddiad yn 2009 fe rybuddiodd y Gymdeithas fod "niferoedd presennol o sonograffwyr dan hyfforddiant yn rhy isel er bod galw mawr am eu gwasanaeth".

Yn ol Kevin Tucker, does fawr ddim wedi newid ers hynny.

"Fe allech chi bron a bod ail-ysgrifennu'r adroddiad yna heddiw - mae popeth dal i fod yn berthnasol", meddai wrth BBC Cymru.

"Os edrychwch chi ar restrau aros heddiw, mae'n debyg bod dal i fod problem hyfforddi digon o sonograffwyr ar draws Cymru a'r DU."

"Dwi'n credu bod byrddau iechyd yn gwneud eu gorau; maen nhw'n sylweddoli'r pwysau sy'n wynebu'r gwasanaeth uwchsain, ond yn aml diwedd y gan yw'r geiniog."

Ym mis Mawrth fe gyhoeddodd Llywodraeth Cymru y byddai'n gwario £5m ar leihau rhestrau aros ar gyfer rhai gwasanaethau diagnostig fel profion uwchsain.

Daeth hynny wedi i ffigyrau ar gyfer mis Tachwedd 2013 ddangos bod nifer y cleifion sy'n aros yn hirach na ddylen nhw am wasanaethau diagnostig yng Nghymru wedi'u treblu yn ystod y ddwy flynedd ddiwethaf.

Straeon perthnasol

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.