Etholiad Ewrop: Canllaw

Senedd Ewrop
Image caption Mae Senedd Ewrop yn cynrychioli buddiannau dinasyddion yr Undeb Ewropeaidd

Mae etholiad Ewrop 2014 yn cael ei gynnal yng Nghymru ac ar draws yr Undeb Ewropeaidd fis nesaf.

Ond beth yn union sy'n digwydd? Dros bwy y gallwch chi bleidleisio? Beth sy' dan sylw? A sut mae pleidleisio? Dyma ganllaw syml i esbonio'r cyfan.

Pryd a Beth?

Fydd yr etholiad yn cael ei chynnal ar draws yr UE rhwng Mai 22 a 25.

Mae 'na 751 sedd i'w llenwi yn Senedd Ewrop, gyda 73 o'r rheini yn dod o'r Deyrnas Unedig - gan gynnwys pedair o Gymru.

Bydd y Deyrnas Unedig yn pleidleisio ar ddydd Iau, Mai 22, gyda'r ASEau etholedig yn ein cynrychioli yn Senedd Ewrop am a pum mlynedd nesaf.

Beth mae Aelodau Senedd Ewrop yn ei wneud drwy'r dydd?

O ddarllen y papurau mae'n ymddangos taw cecru am lysiau neu chwilota am bethau i'w gwahardd sy'n mynd â bryd Aelodau Senedd Ewrop (ASEau).

Ond y gwir amdani yw bod gan y Senedd bwerau sylweddol, sy' bellach yn cynnwys y gallu i wrthod y gyllideb saith-mlynedd sy'n cael ei osod gan arweinwyr y 28 gwlad.

Os oes gennych chi broblem yn ymwneud â chyfraith Ewrop, gallwch gysylltu â'ch ASE yn yr un modd â chysylltu â'ch AC dros fater datganoledig, neu eich AS am fater San Steffan.

Yn ogystal â rôl bwysig yn gosod y gyllideb a dewis blaenoriaethau gwariant yr UE - gan gynnwys y biliynau mewn cymorth economaidd sy'n dod i Gymru - mae ASEau yn deddfu ar faterion fel yr amgylchedd, cyfraith y gweithle a masnach.

Mae ASEau Cymraeg yn rhannu'u hamser rhwng Cymru a'r Senedd ym Mrwsel ac yn Strasbwrg.

Beth ddigwyddodd y tro diwethaf?

Y Ceidwadwyr oedd ar y brig yng Nghymru yn etholiad Ewrop 2009 - y tro cyntaf i'r Blaid Lafur fethu â dod yn gyntaf mewn etholiad ar draws Cymru ers 1918.

O ganlyniad un sedd yr un wnaeth y Ceidwadwyr, Llafur, Plaid Cymru a UKIP ei hennill; un yn llai i Lafur i gymharu â 2004, ac un yn fwy i UKIP, eu llwyddiant cyntaf mewn etholiad traws-Gymru.

Ydy hyn oll yn golygu ein bod ni'n aros yn yr Undeb Ewropeaidd?

Cwestiwn i ddiwrnod arall yw hynny! Ond fe glywn ni ddigon yn ystod yr ymgyrch ynglŷn â dyfodol y Deyrnas Unedig tu fewn, neu'r tu allan, i'r Undeb Ewropeaidd.

Etholiad yw hwn i ethol Aelodau o Senedd Ewrop - fydd ddim cwestiwn ar y papur pleidleisio i ofyn eich barn am aelodaeth o'r Undeb Ewropeaidd.

Mae'r Prif Weinidog David Cameron wedi cynnig refferendwm ar aelodaeth Prydain o'r Undeb - ond dim ond os yw'r Ceidwadwyr yn ennill etholiad cyffredinol 2015.

Canfu pôl piniwn BBC Cymru/ICM yn gynharach eleni fod 54% yn dymuno aros fel rhan o'r Undeb Ewropeaidd, gyda 40% yn dymuno gadael.

Sut mae pleidleisio?

Y cam cyntaf yw gwneud yn siŵr eich bod chi wedi cofrestru i bleidleisio. Os nad ydych chi wedi cofrestru, neu os ych chi'n ansicr, fe allwch chi gysylltu â'r Comisiwn Etholiadol.

Cewch chi wneud cais i bleidleisio drwy'r post, ond mae'n rhaid gwneud hyn erbyn 17:00 ar Fai 7. Cewch chi hefyd enwebu rhywun i bleidleisio ar eich rhan, ac mae gofyn cwblhau'r gwaith papur i wneud hyn erbyn 17:00 ar Fai 14.

Mae'r mwyafrif o bobl yn parhau i bleidleisio ar ddiwrnod yr etholiad; fe fydd y mannau pleidleisio ar agor rhwng 07:00 a 22:00.

Fodd bynnag, does dim modd datgan y canlyniad tan ar ôl 21:00 ar ddydd Sul, Mai 25. Mae hyn gan fod pleidleisio'n digwydd ar ddydd Sul mewn nifer o wledydd Ewropeaidd eraill.

Mae gennych chi un bleidlais, ac mae gofyn bwrw hwnnw dros y blaid ry' chi'n dymuno cefnogi.

Fersiwn o'r bleidlais gyfrannol yw'r system bleidleisio, o'r enw rhestr gaeedig.

Fe fydd y pedair sedd Gymreig yn cael eu dosbarthu yn seiliedig ar y nifer o bleidleisiau - mae'r pleidiau eisoes wedi dewis pa ymgeiswyr gaiff eu hethol os ydyn nhw'n ennill un, dwy, tair neu bedair sedd.