Oes yna le i Gemau'r Gymanwlad?

Mae Gemau'r Gymanwlad wedi dechrau yn Glasgow ond mae BBC Cymru Fyw yn ystyried pa mor berthnasol yw'r achlysur bellach wrth i fap y byd newid.

Mae Craig ap Iago o Lanllyfni, enillydd Dysgwr y Flwyddyn y llynedd, yn bendant iawn ei farn:

"Mae'r Gymanwlad yna i'r bobl sy'n pleidleisio dros UKIP, pobl sy'n breuddwydio am ddyddiau 'Britain Ruled the Waves'. Er bod yr haul wedi machlud ar yr empire yna, Cymru oedd eu coloni cyntaf a ni fydd eu holaf, a dwi ddim yn hoff iawn o unrhyw beth sy'n atgoffa fi o hynny."

Image caption Frankie Jones o'r tîm Gymnasteg gafodd y fraint o chwifio'r Ddraig Goch yn y seremoni agoriadol

Ond mae'r Dr Hywel Iorwerth o Brifysgol Fetropolitan Caerdydd, yn dadlau bod y berthynas rhwng hunaniaeth cenedlaethol a chwaraeon yn gallu bod yn un gymhleth.

"Mae cystadlaethau chwaraeon rhyngwladol fel Gemau'r Gymanwlad yn cael eu gweld fel ffordd amlwg iawn o anadlu bywyd i gymunedau cenedlaethol. Ond mae'n wir hefyd bod cystadlaethau o'r fath yn aml yn dangos pa mor gymhleth yw cenedligrwydd a hunaniaeth cenedlaethol yn yr oes hon.

"Anrhydedd fawr"

Ar ôl gwneud ei henw fel aelod o dîm rygbi merched Cymru aeth Non Evans yn ei blaen i gynrychioli ei gwlad yng Ngemau'r Gymanwlad:

"I wledydd bychain fel Cymru mae Gemau'r Gymanwlad yn gyfle grêt i berfformio ar lwyfan y byd. Cymerais ran drwy godi pwysau a jiwdo yng ngemau Manceinion yn 2002, ac roedd hi'n wych cael mynd yno a chynrychioli Cymru. Wnes i gynrychioli Cymru mewn reslo yng ngemau Deli yn 2010, a oedd hefyd yn anrhydedd mawr.

Image copyright Non Evans
Image caption Non Evans yn cystadlu yn y jiwdo yn Delhi yn 2010

Cymru a Phrydain Fawr

Heb os meddai Non mae'r Gemau yn gallu rhoi hwb mawr i gystadleuwyr o'r gwledydd llai:

""Mae'r gemau yn gyfle i athletwyr o Gymru sydd efallai ddim yn cyrraedd eu nod o gystadlu mewn Gemau Olympaidd i berfformio ar lwyfan rhyngwladol. Ond mae esiamplau o Gymry fel Dai Greene sydd yn ddigon da i gystadlu dros y Deyrnas Gyfunol yn y gemau Olympaidd a dros Gymru yn y Gymanwlad."

Dyma i chi enghraifft yn achos Dai Greene o'r cymlethdod y cyfeiriodd y Dr Hywel Iorwerth ato:

"Ar y naill law mae chwaraeon yn hybu ac yn dilysu'r syniad o'r genedl-wladwriaeth (lle bydd hunaniaethau, cenhedloedd a gwladwriaethau i bob golwg yn ymdoddi i'w gilydd) ac ar y llaw arall, eu bod hefyd yn gallu rhoi bywyd i genhedloedd heb wladwriaeth a lleiafrifoedd cenedlaethol."

Ceisio dal gafael ar lwch yr Ymerodraeth Brydeinig?

I Craig ap Iago, profiad chwerw-felys oedd gweld Dai Greene yn derbyn ei fedal aur yn Delhi:

"Nes i grio pan nes i weld Dai Greene yn sefyll o flaen y byd ar y podiwm yn y gemau diwethaf efo'r Ddraig Goch yn chwifio a'n hanthem ni yn chwarae. Mae'n digalonni fi bod pob Cymro ddim eisiau gweld hynny yn digwydd pob tro dan ni'n ennill yn lle mond yn yr irrelevant sideshow yma."

Gemau'r Ymerodraeth

Gemau'r Ymerodraeth oedden nhw pan gafodd yr achlysur ei gynnal gyntaf yn 1930. Ond wrth i ddylanwad Prydain ar y llwyfan rhyngwladol ddirywio ar ol yr Ail Ryfel Byd, fe ddaeth Gemau'r Gymanwlad i fodolaeth yn Edmonton, Canada yn 1978. Meddai'r Dr Hywel Iorwerth:

"Mae'n bosib dadlau bod y gemau'n cynnig ciplun inni drwy hanes, gan ddangos ar yr un pryd bŵer Ymerodraeth Brydeinig y gorffennol, a'i dadfeiliad erbyn hyn wrth i'r diwylliannau hynny a gafodd eu meddiannu ganddi un adeg feithrin mwy o hunanymwybyddiaeth a phenderfyniad."

Image copyright Getty Images
Image caption Dai dîm, dwy faner: Dai Greene Pencampwr y Gymanwlad a Phencampwr Byd

Hen Wlad fy Nhadau

Does dim amheuaeth yn meddwl Non Evans bod Gemau'r Gymanwlad yn bwysig i Gymru:

"Mae Gemau'r Gymanwlad yn gyfle i roi Cymru ar y map a chwifio'r ddraig goch, ac os byddech yn fuddugol anthem Cymru fydd yn cael ei chwarae nid God Save The Queen.

Mae'r safon hefyd yn gallu bod yn arbennig o uchel, gyda thimau fel Awstralia, Canada a De Affrica yn cystadlu yn ogystal â Lloegr, Seland Newydd a Chymru. Efallai bydd cyfle i weld sêr byd enwog fel Usain Bolt yn Glasgow'r haf yma."

Ydi'r syniad o Gymanwlad yn outdated bellach? Atgof o'r hen empire'?

Na yw'r ateb syml ...cadw i fynd 'weda i!"

Dyna i chi safbwyntiau gwahanol ar ddyfodol Gemau'r Gymanwlad. Ydyn nhw yn help i roi Cymru ar y map? Ynteu a ddylen nhw ddod i ben fel sydd wedi digwydd i'r Ymerodraeth Brydeinig?

Cysylltwch gyda ni cymrufyw@bbc.co.uk

Straeon perthnasol