Datganoli 15: Yr Economi

Worker Connor Image copyright Hydratech-Evans Coolants
Image caption Ers 2012 mae Twf Swyddi Cymru wedi creu dros 13,000 o swyddi i bobl ifanc o 16-24 oed

Mae'n faes astrus - mae'n anodd cloriannu. Mae'n anodd gwybod pa mor ddilys ydy'r cymariaethau - mae'n anodd gwybod pwy sy'n haeddu'r clod - neu'r bai.

Ers datganoli - pwy sy'n gyfrifol am iechyd yng Nghymru? Llywodraeth Cymru. Pwy sy'n gyfrifol am addysg? Llywodraeth Cymru. Pwy sy'n gyfrifol am yr economi... pwy yn wir?

Mae'n economi fydeang, wedi'r cyfan. Rhan fechan iawn yn y cyfanwaith ydy Cymru - mae rhai o'r enwau mwyaf sydd ar waith yma - Ford, Sony, Toyota - yn gwmnïau sydd â'u pencadlysoedd ymhell bell o'n gwlad ni.

Os ydy'r banciau mwyaf yn gwrthod benthyg i fusnesau Cymru - ac felly y bu am gyfnod yn ystod y 15 mlynedd 'dan ni'n eu trafod - oes modd beio Llywodraeth Cymru am hynny? Llywodraeth Prydain sy'n gwneud y rhan fwyaf o'r penderfyniadau o ran y trethi 'dan ni'n eu talu - a'r arian sydd gan Lywodraeth Cymru i'w wario.

Ond dydy hynny ddim yn golygu, ym maes yr economi, na all Llywodraeth Cymru wneud dim.

Diweithdra

Peth peryglus ydy llethu pobol efo ystadegau (felly dyma fynd ati i wneud hynny!)...

Fe gefais y manylion canlynol gan Lywodraeth Cymru - a'r rheini'n rhoi gwedd digon ffafriol ar bethau:

  • Ers 1999 mae nifer y bobol sydd mewn gwaith yng Nghymru wedi codi 157,000 (neu 13%)
  • Mae canran y bobol sydd mewn gwaith wedi codi 3.7% (o'i gymharu â chynnydd o 0.8% ar gyfer gweddill y Deyrnas Gyfunol)
  • Ers 1999 mae'r cwymp mwyaf yng nghanran y di-waith wedi bod yng Nghymru - o edrych ar y 12 rhanbarth/gwlad yn y Deyrnas Gyfunol.

Fe es i ati wedyn i edrych ar rai o ystadegau Llywodraeth Cymru yn adran Stats Cymru. Efallai bod yr hyn a weles i yn fanno ychydig yn llai ffafriol.

  • Yn 1999 roedd 7.0% o weithlu Cymru'n ddi-waith. Erbyn diwrnod olaf 2013 roedd y ffigwr yn 7.9% (Y Deyrnas Gyfunol wedi codi o 5.9% i 7.5%)
  • Yn 1999 roedd cyfraniad pobol Cymru i'r economi fesul pen yn 72.0% o'r cyfartaledd Prydeinig. Erbyn 2012 roedd y ganran yn 72.3%.

Ar y ddau gyfrif hynny, dydy Cymru prin wedi cau'r bwlch o gwbwl.

'Gwelliant mawr'

Ond i ba raddau y mae modd beio datganoli am hynny? O edrych ar y patrwm o ran canran y di-waith, fe gafwyd gwelliant mawr rhwng 1999 a 2006 (pan oedd diweithdra ond yn 5.2%) ond fe gododd y ganran ar ôl hynny - yn enwedig ar ol 2008.

Ond onid oedd hynny'n digwydd ymhob man dros y cyfnod hwnnw? Os edrychwn ni ar yr hyn y gall Llywodraeth Cymru ei wneud - fe gafodd 10,500 o swyddi eu hachub yn ystod y dirwasgiad o ganlyniad i gynllun Pro-Act, oedd yn cynnig arian i fusnesau i ailhyfforddi gweithwyr yn hytrach na'u diswyddo.

Ym maes swyddi, mae Llywodraeth Cymru'n clochdar llwyddiant - gan ddweud bod 10,000 o swyddi wedi eu creu erbyn hyn o ganlyniad i gynllun Twf Swyddi Cymru. Mae hwnnw'n cynnig gwaith ar yr isafswm cyflog am gyfnod dechreuol o chwe mis.

Mae 'na ymdrech wedi bod hefyd i hybu prentisiaethau - heb sgiliau, does dim gobaith cystadlu. Mae'r dyddiau pan oedd cyflogau Cymru ymhlith yr isaf wedi hen ddiflannu (ac efallai mai da o beth yw hynny.)

Dylanwad

Ond beth fyddai'n digwydd pe bai pris olew'n dechrau codi ar draws y byd? Beth pe bai'r farchnad dai'n gorboethi, a bod morgeisi'n mynd yn fwy anodd i'w cael? Faint o ddrwg wnaiff haf gwlyb? Faint o les wnaiff gaeaf mwyn? Cymharol 'chydig o ddylanwad sydd gan Lywodraeth Cymru ar y pethau yma (a dim o gwbwl ar ambell beth.)

Eto, mae 'na feysydd eraill lle mae gan Lywodraeth Cymru fwy o ddylanwad - sydd hefyd yn berthnasol i'r economi!

Mae iechyd wedi ei ddatganoli - pa mor iach ydy gweithlu Cymru? Os addysg sy'n sail i lwyddiant - onid yr ysgolion ydy'r pwysicaf o'r meysydd datganoledig? Ac mae profion rhyngwladol PISA wedi awgrymu bod Cymru'n dal i golli tir yn y maes hwnnw. Mae trafnidiaeth yn bwysig wedyn - fyddai trenau trydan yn dod â mwy o lewyrch i'r Cymoedd? (A pha Lywodraeth fyddai'n talu am y rheini?)

Hawliwch y clod, beiwch eraill. Mae'r economi'n cynnig rhywfaint o ryddid i chi wneud hynny.

Straeon perthnasol

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.