Freddie Welsh: "Arwr cyn ei amser"

Roedd Freddie Welsh nid yn unig yn arloeswr yn y sgwar bocsio roedd o hefyd ymhlith y cyntaf i ddeall pwysigrwydd maeth ym myd y campau.

Yn wahanol i'r bocswyr enwog eraill o Gymru ar ddechrau'r 20fed ganrif, daeth Frederick Hall Thomas o gefndir cymharol gyfoethog.

Cafodd Freddie ei eni ym Mhontypridd ar 5 Mawrth 1886 yn fab i arwerthwr, John Thomas. Oherwydd ei gefndir breintiedig cafodd ei anfon i ysgol breifat Long Ashton College ym Mryste.

Image copyright Getty Images
Image caption Freddie Welsh, y 'Dewin Cymreig'

Chwant am antur

Pan yn 16 oed aeth Freddie a thri o'i ffrindiau i Ganada i chwilio am antur. Daeth ei gyfeillion o hyd i waith ond methodd y Cymro a setlo ac roedd ganddo hiraeth.

Ond yng Nghanada y dechreuodd diddordeb Freddie mewn magu cyhyrau a pha fwydydd i'w bwyta er mwyn gwneud hynny yn effeithiol.

Daeth yn ol i Gymru a theithio mor bell a'r Alban er mwyn gwneud yn siwr na fyddai ei fam yn dod i wybod ei fod yn cymryd rhan mewn gornestau. O fewn blwyddyn yr oedd wedi arbed digon o arian ar gyfer antur arall. Y tro hwn hwyliodd am America.

Roedd dod o hyd i waith yn anodd a bu'n byw fel crwydryn am fisoedd cyn cael swydd fel hyfforddwr bocsio yn Efrog Newydd am gyflog o $1 y dydd. Bu'n rhaid iddo gysgu yn y gampfa ac roedd hi'n gamp ynddi ei hun iddo gadw dau ben llinyn ynghyd.

'Fred Cymry'

Roedd Freddie yn focsiwr addawol a cafodd sawl cynnig i droi yn broffesiynol ond gwrthod wnaeth o bob tro tan iddo gymryd rhan mewn gornest breifat answyddogol. Lloriodd Freddie ei wrthwynebydd a sylweddoli bod y wobr yn un fyddai'n ei alluogi i wella ansawdd ei fywyd.

O 1905 ymlaen gweithiodd Freddie yn galed i fesitrioli ei grefft. Doedd cysgod ei fam ddim yn bell. Doedd o ddim eisiau iddi hi wybod ei fo o bellach yn baffiwr proffesiynol, felly newidiodd ei enw. 'Fred Cymry' oedd ei ffug enw gwreiddiol, ond ar gyngor ei wraig, Fanny, newidiodd yr enw i 'Fred Welsh'. Roedd hi'n credu bod 'Cymry' yn ddryslyd.

Image copyright Getty Images
Image caption Gornest enwog Freddie Welsh yn erbyn Jim Driscoll yng Nghaerdydd, 20 Rhagfyr 1910

Arwr

Doedd hi ddim yn dasg hawdd i Freddie blesio ei gyd-Gymry chwaith fel yr eglura'r hanesydd bocsio Wynford Jones:

"Ar ddechrau ei yrfa doedd Welsh ddim yn boblogaidd yng Nghymru. Ond pan ddaeth 'nôl o America i guro Johnny Summers i ennill Pencampwriaeth Pwysau Ysgafn Prydain a'r National Sporting Club Challenge Belt (Gwregys Lonsdale erbyn heddiw) roedd yn cael ei weld fel y gorau ym Mhrydain yn ei bwysau."

Daeth awr fawr Freddie Welsh ar drothwy'r Rhyfel Byd Cyntaf. Cafodd ei goroni yn Bencampwr Pwysau Ysgafn y Byd yn Olympia yn Llundain ar ôl curo Willie Ritchie. Daeth miloedd o bobl i strydoedd Pontypridd i groesawu'r arwr lleol gartref. Ond roedd America yn ormod o atyniad o hyd meddai Wynford Jones:

"Aeth yn ôl i'r Unol Daleithiau i gymryd mantais o'r rheol No Decision. Roedd hynny yn golygu y gallai bocswyr frwydro heb orfod ildio'r gwregysau yr oedden nhw eisoes wedi eu hennill."

Image caption Freddie gyda Jack Dempsey (chwith) a F. Scott Fitzgerald

Y Dirwasgiad a chwymp Freddie Welsh

Roedd Freddie Welsh yn ddyn cyfoethog ond byr oedd y cyfnod dedwydd fel yr eglura Wynford Jones:

"Gwnaeth ddigon o arian i brynu fferm adfer iechyd ac roedd yn cymysgu gydag enwogion yr oes, megis yr awdur F. Scott Fitzgerald a'r bocsiwr pwysau trwm, Jack Dempsey.

"Yn anffodus fe ddirywiodd y sefyllfa economaidd yn yr 1920au, ac felly hefyd cyfoeth Freddie, gyda'i ffrindiau honedig yn ei adael. Bu farw ar ben ei hun mewn fflat a oedd yn edrych dros Broadway yn Efrog Newydd.

Arloeswr

Mae Wynford Jones yn credu bod gan Freddie Welsh waddol y tu hwnt i'r sgwar bocsio:

"Mewn gwirionedd roedd Freddie flynyddoedd cyn ei amser.

"Roedd yn feistr ar baffio'n amddiffynnol ac roedd hefyd yn gallu delio â pha mor gorfforol oedd y gamp yn yr UDA. Roedd yn ddarllenwr mawr, yn fitness fanatic yn llysieuwr ac yn deall y cysylltiad rhwng maeth a chwaraeon.

Image copyright Getty Images
Image caption Freddie Welsh yn lifrau byddin yr UDA

"Yn 2014 mae gan y rhan fwyaf o focswyr strength and conditioning coach, heb sôn am arbenigwyr maeth - roedd Freddie yn deall pwysigrwydd rhain gan mlynedd yn ôl

"Heb os, mae Freddie Welsh yn sefyll ysgwydd wrth ysgwydd â Jim Driscoll a Jimmy Wilde fel un o focswyr gorau Cymru erioed."