Ail fyw brwydr Coedwig Mametz ym Mrynbuga

Golygfa o'r ddrama Mametz gan National Theatre Wales Image copyright BBC grab
Image caption Mae'r ddrama Mametz gan National Theatre Wales yn ail fyw un o frwydrau'r Rhyfel Byd Cyntaf drwy olwg beirdd

Ar dir fferm yn ne ddwyrain Cymru y mae maes un o frwydrau'r Rhyfel Byd Cyntaf yng ngogledd ddwyrain Ffrainc wedi ei ail-greu.

Adrodd hanes un o frwydrau mwya' gwaedlyd y Rhyfel Byd Cyntaf y mae cynhyrchiad diweddara National Theatre Wales a hynny ar fferm ym Mrynbuga, Sir Fynwy.

Y bardd Owen Sheers sy'n gyfrifol am Mametz a Matthew Dunster sy'n gyfrifol am gyfarwyddo'r ddrama a fydd yn cychwyn nos Fawrth.

O'r beudy i'r caeau ac i goedwig gerllaw, fe fydd y gynulleidfa yn cael profiad arbennig wrth wylio hanes bywydau a marwolaeth milwyr ym Mrwydr Coedwig Mametz yn 1916.

Yn ystod y frwydr yno cafodd tua 4,000 o filwyr o Gymru eu lladd neu eu hanafu.

Llais llenorion

Ac ongl y beirdd a fu'n brwydro a geir yn y cynhyrchiad diweddara.

Ymhlith y beirdd enwog a frwydrodd yno yr oedd Robert Graves, David Jones, Siegfried Sassoon, Llewelyn Wyn Griffith, a hen hen ewythr Sheers ei hun, William Cross.

Image copyright National Theatre Wales
Image caption Yr actor Dafydd Llyr Thomas ac awdur y ddrama Owen Sheers yn ymweld â chofeb rhyfel Thiepval, Ffrainc

Caiff yr hanes ei ddweud drwy lygaid Wyn Griffith, â oroesodd y frwydr ac a gofnododd yr hanes yn ddiweddarach.

Ac i'r awdur mae straeon yr unigolion yma yn bwysig iawn.

"Dwi wedi ymweld â maes y frwydr ei hun, yn ogystal a darllen yr hyn sydd mewn archif i lunio'r ddrama," meddai Sheers.

"Mae 'na waith dau fardd, David Jones a Wyn Griffith, sy'n rhoi tanwydd i'r ddrama ac mae'r cymeriadau eraill yn ffrwyth dychymyg o'm gwaith ymchwil.

"Ond mae eu straeon yn bwysig. Maen nhw'n bobl go iawn."

Cynhyrchiad gonest

Mae deall hanes y frwydr wedi bod yn bwysig iawn i'r actorion wrth fynd ati i lunio'r cynhyrchiad, yn ôl Dafydd Llŷr Thomas, sy'n chwarae rhan Dai Williams.

"Dwi wedi dysgu lot o'r ddrama a'r gwaith ymchwil, doeddwn i er enghraifft ddim yn gwybod nad oedd 'na fyddin swyddogol gan Brydian tan 1916 ac mai gwirfoddolwyr oedd y rhai fu allan cyn hynny.

"Roedd hi'n bwysig mynd allan i Mametz, profiad a hanner. Cerdded yn ôl traed y milwyr a gweld yr un golygfeydd.

Image caption Cefn gwlad Sir Fynwy oedd cartref nifer o'r milwyr a fu'n ymladd yn ôl Owen Sheers ac mae'n addas mai yno mae'r ddrama wedi ei lleoli

"Mae'n bwysig ein bod wedi mynd yna er mwyn gallu rhoi cynhyrchiad mwy cywir a gonest."

Ac mae'r ffaith bod y ddrama yn symud o'r beudy i'r caeau a'r goedwig yn ychwanegu elfen ddramatig i'r gynulleidfa ond elfen ddiddorol i'r actorion eu hunain hefyd.

Dywed Gethin Evans bod natur ddeinamig y cynhyrchiad yn rhan annatod o'r profiad o wylio'r ddrama.

"Mae 'na sawl elfen yn y cynhyrchiad. Y testun, yr actorion, y safle yn elfen enfawr a'r gynulleidfa," meddai.

"Fe ddaw'r cyfan at ei gilydd wrth i ni berfformio â'r gynulleidfa yn symud o un lle i'r llall.

"Mae'n gynhyrchiad unigryw i Gymru."

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.