Ymgyrchydd iaith: 'Hyd at filiwn o eiriau wedi eu cyfieithu'

Neuadd arholiad Image copyright PA

Mae ymgyrchydd iaith wedi honni bod hyd at 1,000 o bapurau arholiad wedi cael eu cyfieithu i Saesneg gan y bwrdd arholi Edexcel.

Dywedodd Heini Gruffudd ar ran Rhieni dros Addysg Gymraeg ei fod yn credu bod y cwmni wedi ceisio cyfieithu rhwng 900,000 a miliwn o eiriau mewn nifer o bynciau gwahanol.

Dywedodd llefarydd ar ran Edexcel mai papurau gwaith cwrs ydy'r mwyafrif o'r deunydd sydd wedi ei gyfieithu i'r Saesneg, yn hytrach na phapurau arholiad.

'£80,000'

Ar raglen Taro'r Post ar Radio Cymru dywedodd Mr Gruffudd: "Mae'n hollol amlwg erbyn hyn fod y system wedi torri i lawr yn llwyr gyda Edexcel.

"Pan chi'n sôn am 500 neu 1,000 o bapurau arholiad, chi siŵr o fod yn sôn am bump, chwech, saith o bynciau a chi hefyd yn sôn am dalu cyfieithwyr ... swm o gwmpas £70,000 neu £80,000 i gyfieithwyr.

"O's bosib bod 'na athrawon da yng Nghymru fyddai wedi gallu gwasanaethu fel arholwyr."

'Sgandal'

Yn gynharach roedd Ceri Owen, Swyddog Datblygu RhAG, wedi beirniadu Edexcel.

"Mae'r sefyllfa hon yn sgandal," meddai. "Ym mha wlad arall y byddai'n dderbyniol bod cyfieithiad yn hytrach na'r gwaith gwreiddiol yn cael ei arholi?

"Lle mae disgybl wedi astudio'r pwnc trwy gyfrwng y Gymraeg yn yr ysgol ac yna sefyll arholiad drwy gyfrwng y Gymraeg, dylai fod mecanwaith yn ei le sy'n sicrhau bod y gwaith hwnnw'n cael ei arholi yn yr iaith wreiddiol."

Mae undeb athrawon UCAC wedi dweud eu bod yn synnu at benderfyniad Edexcel.

Dywedodd Rebecca Williams, y swyddog polisi: "... nid oes modd gwarantu bod cyfieithiad o bapur arholiad yn cyfleu union ystyr a bwriad y disgybl. Gallai marcio cyfieithiadau o bapurau arwain at gamddehongli a marcio annheg ac anghyson.

"Os nad yw corff dyfarnu'n gallu ymdopi â gofynion cynnig cymhwyster yn y Gymraeg, ni ddylent fod yn cynnig y gwasanaeth yn y lle cyntaf.

"Rydym yn sicr na fyddai ysgolion yn dewis y cymhwyster petai nhw'n gwybod mai bwriad y bwrdd arholi oedd marcio cyfieithiad o'r sgriptiau."

'Dim anfantais'

Dywedodd Edexcel: "Mae'n bwysig nad yw unrhyw ddysgwr o dan anfantais oherwydd y broses farcio ac rydym yn gweithio i sicrhau bod pob myfyriwr yn cael ei drin yn deg.

"Rydym wastad yn ceisio recriwtio arholwyr sy'n siarad Cymraeg pan mae gennym ymgeiswyr am asesiadau sy'n cael eu cynnig yn Gymraeg. Ym mwyafrif yr achosion rydym yn gallu gwneud hynny.

"Ond mewn rhai achosion prin lle nad ydym yn medru recriwtio siaradwyr Cymraeg gyda'r profiad asesu a phwnc angenrheidiol rydym yn mynd drwy broses pedwar cymal, gan ddefnyddio asiantaeth gyfieithu sydd hefyd yn cael ei defnyddio gan Gynulliad Cenedlaethol Cymru."

Wrth ymateb i sylwadau Mr Gruffudd yn benodol, ychwanegodd llefarydd: "Nid yw Absolute Translation yn cyfieithu papurau arholiad i Pearson. Maen nhw yn cyfieithu rhai o'n papurau gwaith cwrs galwedigaethol sydd eisoes wedi eu hasesu gan yr athro yn yr ysgol neu goleg.

"Mae hyn yn galluogi i ni wireddu gyda'r athro i sicrhau bod y gwaith wedi ei asesu ar lefel briodol."

Yn y cyfamser, mae'r bwrdd arholi Cymreig CBAC wedi cyfaddef eu bod nhw'n cyfieithu papurau arholiad.

Fe ddywedodd CBAC wrth BBC Cymru: "Yn achlysurol iawn, bydd amgylchiadau'n codi lle mae gofyn cyfieithu'r sgript cyfrwng Cymraeg i'w marcio gan arholwr hŷn cyfrwng Saesneg. Digwyddiad prin iawn yw hyn."

Ychwanegodd: "Ni fydd unrhyw ymgeisydd dan anfantais o gwbl."