Sector cyhoeddus: 'safonau isel'

Carwyn Jones Image copyright (C) British Broadcasting Corporation
Image caption Mae disgwyl i Carwyn Jones ymateb i adroddiad Comisiwn Williams yn y Senedd ddydd Mawrth

Mae pobl Cymru yn cael cam oherwydd safonau isel gwasanaethau cyhoeddus, yn ôl un aelod o'r comisiwn sydd o blaid gweld nifer o newidiadau i'r sector cyhoeddus.

Fe wnaeth Nick Bennett, aelod o Gomisiwn Williams, ei sylwadau wrth i Lywodraeth Cymru baratoi i ddechrau'r broses o ddeddfu er mwyn caniatáu i gynghorau uno.

Cyn hir bydd Mr Bennett yn dechrau ar ei swydd newydd fel Ombwdsmon gwasanaethau cyhoeddus Cymru.

Cafodd adroddiad Comisiwn Williams ei gyhoeddi yn Ionawr ac roedd yn awgymru fod modd lleihau nifer y cynghorau lleol yng Nghymru o 22 i 12 neu 10.

Fe fydd Prif Weinidog Cymru Carwyn Jones yn ymateb i sylwadau'r comisiwn ddydd Mawrth.

Dywedodd Mr Bennett ei fod wedi ei "siomi" nad oedd modd dod i gytundeb amlbleidiol erbyn y Pasg.

Papur gwyn

Hwn oedd y dyddiad gafodd ei awgrymu gan adroddiad Williams er mwyn i weinidogion a chynghorau ddod i gytundeb am y ffordd orau ymlaen.

Gwnaed apêl ar y pryd i wleidyddion beidio â thrin argymhellion yr adroddiad fel gêm o "bêl-droed gwleidyddol."

Ddydd Mawrth yn y Senedd, mae gweinidogion yn dechrau ar y broses o lunio deddf er mwyn caniatáu i gynghorau uno yn wirfoddol.

Maes o law fe fydd papur gwyn ar ad-drefnu llywodraeth leol yn cael ei gyhoeddi.

Ond gan nad oes gan y llywodraeth fwyafrif o fewn y cynulliad bydd yn rhaid cael rhyw fath o gytundeb gyda'u gwrthwynebwyr gwleidyddol er mwyn sicrhau newidiadau.

Yn y cyfamser, mae Llafur yn parhau i ymgynghori ynglŷn â'r newidiadau maen nhw yn eu ffafrio - sef lleihau nifer yr awdurdodau i 12.

Dywedodd Mr Bennett fod pobl Cymru ar hyn o bryd yn cael cam.

"Yn rhy aml mae gwasanaethu o safon isel ac yn amrywio.

"O bosib fe allwch chi gael sefyllfa lle mae yna ragoriaeth, perfformiad canolog, neu hyd yn oed methiant o fewn yr un strwythur o lywodraeth leol."

Arian cyhoeddus

"Mae'n rhaid i ni fod yn fwy uchelgeisiol fel cenedl, ac mae'n rhaid i ni fynnu bod pethau yn gwella," meddai Mr Bennett, prif weithredwr Tai Cymunedol Cymru - y sefydliad sy'n cynrychioli cymdeithasau tai yng Nghymru.

Dywedodd nad yw'r status quo yn opsiwn.

"Heddiw rwy'n gobeithio y gwnawn weld cynlluniau penodedig ar gyfer siâp, nid awdurdodau lleol yn unig ond er mwyn gwedd newid y gwasanaethau cyhoeddus yn gyffredinol.

"Byddai hyn yn sicrhau eu bod yn addas ar gyfer y dyfodol ac y gallwn ni sicrhau fod gennym wasanaethau cyhoeddus sy'n gynaliadwy, yn enwedig o gofio y bydd yna lai o arian cyhoeddus a mwy o ofynion a mwy o straen ar wasanaethau cyhoeddus.

"Roeddwn yn siomedig nad oedd modd cael consensws croes-bleidiol erbyn y Pasg, ond rwy'n gobeithio y bydd yna farn fwyafrifol cyn hir.

"Fydd o ddim yn ddigon da i siomi pobl Cymru drwy chwarae pêl-droed gwleidyddol gyda'r adroddiad hwn a'i argymhellion - a hynny pan fod yna gyfle i fod yn adeiladol ac i wneud yn siŵr ein bod yn llunio gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru fel eu bod yn addas i'r dyfodol."

Straeon perthnasol