Alun Davies 'wedi ymddiheuro i bump AC'

Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais
Y Prif Weinidog yn trafod diswyddiad Alun Davies

Mae Alun Davies wedi ymddiheuro i'r pump Aelod Cynulliad wedi iddo wneud ymholiadau am eu sefyllfa ariannol, yn groes i'r rheolau.

Ond mae'n gwadu mai pwrpas ei weithred oedd i gael mantais wleidyddol, er bod Carwyn Jones wedi dweud ei fod methu â meddwl am reswm arall dros ofyn am y wybodaeth.

Mae'r BBC wedi gweld copi o lythyr sydd wedi cael ei yrru gan Mr Davies i'r pump AC, sy'n dweud:

"Rwy'n ysgrifennu atoch i gynnig fy ymddiheuriadau i chi. Roedd fy mhenderfyniad i geisio cael amserlen y taliadau CAP yn gamgymeriad ar fy rhan ac rwy'n difaru gwneud.

"Pwrpas y cais oedd i gael gwybodaeth gefndirol ac rwy'n rhoi sicrwydd i chi nad oedd gen i unrhyw fwriad i ddefnyddio'r wybodaeth ar gyfer budd gwleidyddol na defnydd cyhoeddus."

Roedd Carwyn Jones wedi dweud ychydig oriau ynghynt: "Yr unig gasgliad allai unrhyw un i ddod iddo yw bod e wedi gofyn am y manylion hyn er mwyn defnyddio'r manylion yn erbyn yr aelodau hynny."

'Sefyll wrth ymyl dibyn'

Roedd Prif Weinidog Cymru Carwyn Jones wedi dweud yn gynharach y byddai'n gymorth pe bai'r cyn weinidog yn ymddiheuro am ei ymddygiad.

Cafodd Mr Davies ei ddiswyddo am ofyn i weision sifil gael gafael ar fanylion taliadau amaethyddol a hynny'n groes i'r rheolau.

Yn wreiddiol fe ymddiheurodd i'r gweision sifil am ei weithredoedd ond nid i'r pump AC.

Fe wnaeth y Prif Weinidog ymddiheuro am ymddygiad y cyn weinidog yn y Cynulliad ddydd Mawrth.

Ddydd Mercher, dywedodd Carwyn Jones wrth y BBC ei fod eisoes wedi rhybuddio Mr Davies ei fod yn "sefyll wrth ymyl y dibyn".

Doedd "dim dewis" ond cael gwared ohono fe, medd Mr Jones, ac mae'n "anodd gweld unrhyw fordd yn ôl" i'r cyn-weinidog.

Image caption Alun Davies yw Aelod Cynulliad Blaenau Gwent

'Gresynus'

Mae'r undeb sy'n cynrychioli uwch weision sifil wedi dweud wrth BBC Cymru bod ymddygiad y gweinidog amgylchedd, a arweiniodd at ei ddiswyddo, yn "resynus".

Cafodd Alun Davies y sac o gabinet Llywodraeth Cymru ddydd Mawrth ar ôl gofyn i'r gwasanaeth sifil am wybodaeth breifat am ddiddordebau ariannol rhai Aelodau Cynulliad.

Fe ddywedodd y gwasanaeth sifil wrth Mr Davies nad oedd y wybodaeth ar gael yn gyhoeddus, ond fe ofynnodd am y wybodaeth eto wedyn.

Dywedodd Paul Neilson o'r First Division Association fod hyn yn tynnu sylw at y sefyllfa anodd y gall gweision sifil eu hwynebu.

"Mae hon yn enghraifft eithafol lle'r oedd yr ymddygiad yn resynus.

"Ni ddylai unrhyw weinidog ofyn i was sifil i wneud rhywbeth sydd yn groes i god y gwasanaeth sifil.

"Yma, fe wnaeth y gweision sifil ymddwyn yn gwbl briodol.

"Ond mae'n dangos y pwysau y gallant wynebu gan weinidogion, er bod rhaid iddynt fod yn niwtral".

'Annoeth ac amhriodol'

Ddydd Mawrth dywedodd y Prif Weinidog bod ceisiadau Alun Davies wedi bod "yn annoeth, yn amhriodol ac mae'r ffaith eu bod nhw wedi eu gwneud o gwbl yn annerbyniol i mi fel Prif Weinidog".

Roedd Mr Davies yn y penawdau yr wythnos diwethaf mewn cysylltiad â mater arall, wedi iddo yrru llythyr at Gyfoeth Naturiol Cymru ynglŷn â'r trac rasio sy'n cael ei gynllunio ar gyfer ei etholaeth.

Yn y cyd-destun hwnnw, daeth yr Ysgrifennydd Parhaol i'r casgliad ei fod wedi torri'r Cod Gweinidogol am gymysgu'r ffiniau rhwng ei gyfrifoldebau fel Aelod Cynulliad ac fel Gweinidog y llywodraeth.

Yn y cyfamser, mae'r Democratiaid Rhyddfrydol yn codi cwestiynau newydd yngylch a oedd unrhyw un arall yn y Blaid Lafur yn gwybod fod Mr Davies wedi gofyn am y wybodaeth.

Maent yn nodi bod cyfrif Twitter @Laboursenedd wedi trydar ar Orffennaf 2, oriau ar ôl i Mr Davies anfon e-bost at ei swyddogion yn gofyn am fanylion unrhyw daliadau i'r pump ACau o'r gwrthbleidiau, yn tynnu sylw at gwestiynau yr oedd Kirsty Williams wedi eu gofyn am gefnogaeth i ffermwyr yn ei hetholaeth.

Dywedodd Ms Williams: "Mae angen i'r Prif Weinidog ymchwilio i weld pwy arall yn ei blaid oedd yn gwybod am yr hyn oedd Alun Davies yn ei wneud.

"Oni bai ei fod yn gyd-ddigwyddiad enfawr, o weld cyfrif Twitter swyddogol ei blaid mae'n ymddangos bod eraill yn uchel yn y blaid Lafur o bosib yn gwybod am y peth."

'Dial'

Dywedodd bod Mr Davies yn ceisio "dial".

"Ar y pryd yr oedd yn ymddangos yn rhyfedd fod y blaid Lafur yn trydar y cwestiynau.

"Mae bellach yn ymddangos yn glir ei fod yn ymgais i ddychryn. Eto maent mewn gwirionedd wedi saethu eu hunain yn y droed."

Ddydd Mercher, bydd ACau yn trafod cynnig gan y gwrthbleidiau yn galw am ddyfarnwr annibynnol i oruchwylio Cod y Gweinidogion.

Mae'r gwrthbleidiau yn dweud bod y system bresennol yn rhoi gormod o bŵer i Brif Weinidog Cymru wrth farnu a yw'r Cod wedi cael ei dorri.

Ymddiheuriad

Nos Fawrth, dywedodd Alun Davies ei fod yn ymddiheuro i'r gweision sifil am eu rhoi "mewn sefyllfa anodd iawn".

Dywedodd hefyd ei fod "yn flin ei fod yn gadael y Llywodraeth ar adeg pan fo diwygiadau hanesyddol y Polisi Amaethyddol Cyffredin yn cael eu cyflwyno".

Ychwanegodd: "Rydyn ni wedi gosod mewn lle y rhaglen datblygu gwledig mwya' yn ein hanes a dwi'n hyderus y bydd hynny'n galluogi amaethyddiaeth i ffynnu yn y dyfodol.

"Dwi hefyd eisiau gwneud yn glir fy mod i'n cefnogi'r Prif Weinidog a Llywodraeth Cymru. Dwi'n mynd i ganolbwyntio ar fy etholaeth ym Mlaenau Gwent."

'Crisis canol-oed'

Yn siarad ar BBC Radio Wales fore Mercher, dywedodd y cyn Brif Weinidog, Rhodri Morgan, bod Alun Davies i'w weld yn dioddef o "grisis canol-oed".

Dywedodd: "Mae'n fater crisis canol-oed yn ôl ei olwg. Dydw i ddim yn seicolegydd amatur, ac yn sicr dydw i ddim yn seicolegydd proffesiynol, ond mae hyn i gyd yn awgrymu crisis canol-oed i mi, a gwneud pob math o bethau gwallgof."

Ychwanegodd Mr Morgan, oedd yn brif weinidog rhwng 2000 a 2009, y byddai wedi bod yn gynddeiriog petai'r mater wedi codi tra yr oedd o yn y swydd.

Ond fe wnaeth hefyd ganmol record Mr Davies, ac nid oedd am ddweud yn sicr na fyddai AC Blaenau Gwent yn gallu dychwelyd i gabinet y llywodraeth rhywbryd yn y dyfodol.

Straeon perthnasol