Iaith: cyngor wedi 'camweinyddu'

arwyddion ffyrdd
Image caption Mae'r cyngor wedi mabwysiadu Cynllun Iaith Gymraeg yn dynodi ei fod yn trin y ddwy iaith yn gyfartal.

Mae cyngor sy'n cynnal cyfarfodydd trwy gyfrwng y Gymraeg wedi "camweinyddu" wrth atal dyn di-Gymraeg rhag mynychu cyfarfodydd, yn ôl adroddiad.

Cwynodd y dyn wrth Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru bod Cyngor Cymuned Llansannan, Sir Conwy wedi ei atal rhag mynychu'r cyfarfodydd misol.

Cwynodd ymhellach bod y Cyngor wedi rhoi' gorau i cynnig gwasanaeth cyfieithu yn y cyfarfodydd cyn dweud wrtho "na fyddai yn cael dod iddynt yn rhagor".

Roedd yr Ombwdsmon, yr Athro Margaret Griffiths yn cydnabod bod hawl gan y cyngor i gynnal eu busnes yn Gymraeg, ond nid oedd wedi'i darbwyllo bod y cyngor wedi sicrhau bod posib i'r "cyhoedd di-Gymraeg allu cyfrannu at ei waith democrataidd".

Mewn datganiad, dywedodd y cyngor ei fod yn derbyn dyfarniad yr Ombwdsmon, ond mae'n galw am newid i'r gyfraith yng Nghymru i alluogi awdurdodau i ddelio gydag unigolion sy'n cael "effaith negyddol".

63%

Mae Llansannan yn bentref gwledig rhwng Dyffryn Clwyd a Dyffryn Conwy, lle mae 63% o'r boblogaeth yn siarad Cymraeg.

Mae Polisi Iaith Gymraeg y Cyngor yn datgan bod "y cyngor yn cynnig i'r cyhoedd yr hawl i ddewis pa iaith i'w ddefnyddio wrth ymdrin ag ef".

Ond ychwanegodd yr Ombwdsmon na allai'r cyngor "yn wrthrychol, gyflawni hyn os nad oedd unrhyw ddarpariaeth i'r rhai oedd yn mynychu cyfarfodydd nad oeddent yn deall Cymraeg.

"Fel arall byddai aelodau'r etholaeth yn methu deall yr hyn a drafodwyd".

Daeth yr ymchwiliad hefyd i'r casgliad nad oedd unrhyw gofnodion na nodyn ysgrifenedig o'r cyfarfod lle cafodd y penderfyniad i'w wneud i atal y dyn rhag mynychu cyfarfodydd.

Yn ôl yr Ombwdsmon, "doedd dim tystiolaeth o unrhyw darfu pan fynychodd Mr Z; roedd y penderfyniad yn gwbl seiliedig ar ei ymddygiad mewn bywyd dyddiol tu allan i gyfarfodydd. Er nad yn cydoddef yr ymddygiad hwnnw, nid oedd sail i atal Mr Z rhag mynychu".

Argymhellion

Gwnaeth yr Ombwdsmon argymhellion i'r cyngor:

  • I ymddiheuro i Mr Z am y gamweinyddiaeth ac o ganlyniad yr anghyfiawnder iddo am na allai fynychu'r cyfarfodydd misol.
  • I adolygu nifer o'i bolisïau yn cynnwys ei Reolau Sefydlog a'r Polisi Iaith Cymraeg i sicrhau mwy o eglurder ynglŷn â'i sefyllfa ar gyfieithu mewn cyfarfodydd busnes.
  • I sicrhau ei fod yn cofnodi'n ysgrifenedig unrhyw benderfyniad a gymerwyd yn unol â'i bolisïau a gweithdrefnau.

Mewn datganiad mae'r cyngor yn dweud bod "ymddygiad annerbyniol gan unigolion yn cynnwys cwynion blinderus ac ymddygiad ymosodol a bygythiol yn erbyn staff ac aelodau yn broblematig", gan dynnu adnoddau oddi ar bethau sydd o fudd i'r gymuned cyfan.

Yn ôl Comisiynydd y Gymraeg mae'r adroddiad yn cydnabod bod gan gynghorau cymuned pob hawl yn ôl y gyfraith i benderfynu cynnal eu busnes yn Gymraeg ac mae'n gwneud argymhellion er mwyn rhoi eglurder pellach i'r cyngor ynghylch sut i gynnal trafodion yn Gymraeg tra'n bod yn hygyrch a chynhwysol yr un pryd.

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.